Հա

Մշակոյթ

17/04/2019 - 14:20

«Ես սիրեցի այն այնքան ուժեղ, որքան հնարաւոր է սիրել զգացող եւ զգացմունքներին արձագանքող կենդանի էակին». Յովհաննէս Քաջազնունին` Փարիզի Աստւածամօր տաճարի մասին

Ահա, թէ ինչ էր Փարիզի Աստւածամօր տաճարի մասին գրել իմ պապը` Յովհաննէս Քաջազնունին, 1911-ին իր «110 օր Եւրոպայում» գրքում: Կարո՞ղ էր, արդեօք, նա պատկերացնել, որ այդ ամբողջ գեղեցկութիւնը կարող է մէկ ժամում այրւել` 108 տարի անց: Այդ մասին իր ֆէյսբուքեան էջում գրում է Քաջազնունու ծոռնուհին` Քսենիա Օռլովան:

Ահա, թէ ինչ էր Փարիզի Աստւածամօր տաճարի մասին գրել իմ պապը` Յովհաննէս Քաջազնունին, 1911-ին իր «110 օր Եւրոպայում» գրքում: Կարո՞ղ էր, արդեօք, նա պատկերացնել, որ այդ ամբողջ գեղեցկութիւնը կարող է մէկ ժամում այրւել` 108 տարի անց: Այդ մասին իր ֆէյսբուքեան էջում գրում է Քաջազնունու ծոռնուհին` Քսենիա Օռլովան:

Քաջազնունու ծոռնուհին մէջբերում է պապին.

«Notre Dame!

Դա անսպասելի էր եւ տհաճ այն աստիճանի, որ առաջին պահին ես բնազդօրէն անգամ աչքերս փակելու ու յետ շրջւելու փորձ արեցի:

Սակայն քողը հանւած էր, եւ նահանջը դարձաւ անհնար:

Եւ ես սիրեկանի անյագուրդ հայեացքով ագահօրէն եւ կրքոտ գրկեցի այդ մուգ գորշ զանգւածը բոլոր կողմերից, այնուհետեւ աչք անցկացրի բոլոր ուրւագծերը եւս մէկ անգամ…

Լիարժէք հիասթափութիւն: Այն կարելի էր ձեւակերպել տարակուսանքի հարցով` ահա եւ վե՞րջ, միայն այդքա՞նը, եւ աւելի ոչի՞նչ:

Ես յայտնւեցի տխուր եւ ծիծաղելի վիճակում: Իսկ ի՞նչ էի սպասում:

Չգիտեմ, ինչ-որ իւրայատուկ, օրինակը չունեցող, մի այնպիսի բան, որը հնարաւոր չէր տեսնել եւ թողնել-հեռանալ, մի այնպիսի բան, որից յետոյ աշխարհում մնացած ամէն ինչ պէտք է թւար մանր ու ունայն, մի այնպիսի բան, որը կայծակի պէս կը կուրացնէր, կը խլացներ ինչպէս շեփորի ձայնը, կը մխրճւէր սրտի մէջ, կը զնգար եւ կը թպրտար…

Իսկ իրականում ես տեսայ գորշ քարից կառուցւած շէնք, եւ վերջ, այսինքն` այն, ինչ պէտք է տեսնէի եւ ինչն արդէն շատ անգամ տեսել էի բոլոր հնարաւոր նկարներում… Սակայն ես, անշուշտ, չէի հաւատում նկարներին, եթէ դրանք անգամ մրցանակ ստացած լուսանկարներ էին:

Ես հաւատում էի սեփական երազանքիս, իսկ լուսանկարով վերարտադրւած ձեւերն ինձ թւում էին միայն ձեւ, այսինքն` չիրականացւած, երկրորդական…

Այսպէս, թէ այնպէս, ինձ միայն մնում էր հաշտւել փաստի ուժի հետ եւ մօտենալ շէնքին:

Եւ ես ինձ յանկարծ զգացի կոտրւած ու յոգնած, սակայն արդէն լավ դաս ստացած: Ես հասկացայ, դարձեալ հասկացայ, որ, ինչպէս միւս նմանատիպ դէպքերում, գործ ունեմ ոչ թէ Աստծոյ, այլ մարդու ստեղծագործութեան հետ, որ տաճարը կառուցողի ձեռքում, ով էլ որ նա լինէր, կախարդական փայտիկ չի եղել, այլ մուրճ եւ բրիչ, որ նրանք կառուցել են ոչ թէ օդից ու լոյսից, այլ քարից եւ ցեմենտից…

Ես դանդաղօրէն պտտւեցի տաճարի շուրջը, յաճախ եւ երկար կանգ առնելով, այնուհետեւ ներս մտայ…

Այդքան կտրուկ դատարկւած սիրտս քիչ-քիչ սկսեց լցւել ջերմութեամբ, սիրով, երախտագիտութեամբ, հիացմունքով եւ ակնածանքով: Եւ որքան շատ էի ուսումնասիրում տաճարը, այնքան մօտ էի դառնում, այնքան շատ էի հասկանում նրան, աւելի շատ սիրում…

Այո, այն յիրաւի հիասքանչ է: Իհարկէ, դա այն խելայեղ ցնորքը չէ, որը ես ինձ համար յօրինել էի, սակայն ամէն դէպքում այն հիասքանչ է, աւելի հիասքանչ այն ամէնից, ինչ ես մինչ օրս տեսել էի:

Պատարագ էր մատուցւում, սովորական, ամէնօրեայ պատարագ` առանց թատերականութեան եւ հանդիսաւորութեան, լիովին դատարակ տաճարում:

Լայն տաճարի հանդիսաւոր-հանգիստ մթութեան մէջ միայն ես էի առաջ շարժւում դատարակ նստարանների միջով` փորձելով չաղմկել եւ կօշիկների ձայնով չխախտել մեծ անդորրը: Ինձ թւում էր` ես միայնակ եմ զօրաւոր Աստւածամօր հետ, թէեւ այնտեղ տասնեակ քահանաներ պատարագ էին մատուցում, սակայն նրանք այնքան անշարժ էին նստած իրենց հնագոյն, բարձր, փորագիր, մուգ կաղնուց պատրաստւած աթոռներին, իսկ աթոռներն այնքան ճիշտ էին դասաւորւած, որ միաձուլւում էին ճարտարապետութեան հետ. թւում էր` մարդիկ եւ կահոյքը շինութեան անբաժան մասն են, դրա ճարտարապետական լրացումը:

Քահանաներն իրենց ձեռքում պահել էին գրքեր` մուգ շապիկներով, եւ երգում էին սովորական, միալար օրհներգեր: Նրանց ձայնակցում էր փոքր երգեհոնը:

Ես նստեցի մի անկիւնում, երկար այդպէս մնացի` նայելով եւ լսելով նրանց:

Հոգուս մէջ տիրում էր հանգստութիւն, հանդիսաւորութիւն եւ ուրախութիւն:

Քահանաները երգում էին միաձայն` չշտապելով, չլարւելով: Երբեմն նրանց խմբերգն ընդհատւում էր մանկական միայնակ ձայնով` մաքուր եւ զրնգուն, ինչպէս արծաթէ զանգակը, այնուհետեւ հնչում էին երգեհոնի հանգիստ, խիտ եւ հանդիսաւոր ակորդները, որոնց կրկին քահանաների մեղմ ձայնն էր հետեւում:

Իսկ այդ ամէնի վերեւում՝ բարձունքում կորչող աղեղնաւոր կամարներն են, շուրջը` խստորեն եւ բարեկազմօրէն մասնատւած սիւները եւ հանգիստ, թրթռուն լոյսով, ֆանտաստիկ պատուհանները` գունաւոր ապակիներով:

Եւ ես նստել էի, նստել: Չգիտեմ` ինչի մասին էի մտածում, ինչ էի վերապրում: Եթէ հնարաւոր է աղօթել առանց բառերի, մտքերի, ցանկութիւնների, առանց խնդրանքների, ապաւինութեան, ապա, հաւանաբար, ես աղօթում էի…

Այո, անկասկած, ես աղօթում էի: Ես շփւում էի այն Մեծ Անյայտի հետ, որն ընկած է գիտակցութեան սահմաններից դուրս, դարից դար մնում է անհասանելի, սակայն անյաղթահարելի ուժով ձգում է դէպի իրեն, ոգեշնչում է եւ մէկ ներդաշնակ ամբողջութեան մէջ միաւորում կենցաղի մասնատւած կտորները, անցեալն ու ապագան…

Թւում է` էսթետիկ զգացմունքները, ինչպէս բարձր գիտական միտքը, ծայրայեղ լարւածութեան աստիճանում անխուսափելիօրէն վերածւում են կրօնական էքստազի: Չգիտեմ` արդեօ՞ք վաղն այդպէս կը մտածեմ, սակայն այսօր դա ինձ թւում է անվիճելի ճշմարտութիւն:

Notre Dame-ը դարձաւ ինձ համար մշտական ուխտագնացութեան վայր: Երբ փարիզեան փողոցի աղմուկն ու անցուդարձը դառնում էին անտանելի, ես փախչում էի այստեղ եւ հին, լռակեաց կամարների ներքոյ հանգստանում հոգէպէս: Ի վերջոյ, տաճարն ինձ համար դարձաւ շատ հարազատ ու մտերմիկ, ես սիրեցի այն այնքան ուժեղ, որքան հնարաւոր է սիրել զգացող եւ զգացմունքներին արձագանքող կենդանի էակին»:

Թարգմանութիւնը՝ Անի Իսկանդարեանի

«Yerkir.am»

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։