Հա

Մշակոյթ

16/12/2013 - 11:00

Պտոյտ մը հայոց լեզւի բառարանին մէջ - ՀԱՊԱ ՁԵ՞ՌՔԸ

Ձեռքը շատ գեղեցիկ ստեղծագործութիւն է մանաւանդ մէկը միւսէն տարբեր հինգ մատներու եւ այդ մատները պաշտպանող եղունգներու շնորհիւ: Մարդիկ ընդհանրապէս կանդրադառնա՞ն արդեօք ձեռք կոչւած մարմնական անդամին այս գեղեցկութեան: Չեմ կարծեր: Չեն անդրադառնար:

Ռ. Հ.

Ձեռքը շատ գեղեցիկ ստեղծագործութիւն է մանաւանդ մէկը միւսէն տարբեր հինգ մատներու եւ այդ մատները պաշտպանող եղունգներու շնորհիւ: Մարդիկ ընդհանրապէս կանդրադառնա՞ն արդեօք ձեռք կոչւած մարմնական անդամին այս գեղեցկութեան: Չեմ կարծեր: Չեն անդրադառնար:
Գիտեմ, որ աշխատանքի հետեւանքով կամ զանազան պատճառներով տգեղցած, կոշտացած ձեռքեր կան, բայց անոնք բացառութիւններ կամ զարտուղի օրինակներ են, ձեռքը իր սկզբնական եւ ընդհանուր պատկերին մէջ գեղեցիկ է: Եւ գաղտնիք չէ, անշուշտ որ կիներու ձեռքերը աւելի գեղեցիկ կը թւին, քան թէ այրերուն ձեռքերը:
Եթէ խօսինք այրերու ու կիներու ձեռքերուն մասին, անպայման դիտել պիտի տանք, որ երկու սեռերու միջեւ, այսինքն տղուն ու աղջկան միջեւ, սէրը ամենէն առաջ կը սկսի ձեռքերու միացումով: Մարդիկ ամէն օր իրենց առօրեայ կեանքին մէջ ո՜վ գիտէ քանի տասնեակ անգամ ուրիշի մը ձեռքը կը սեղմեն, ուրիշի մը ձեռք կուտան, ուրիշի մը ձեռքէն բան կառնեն, բայց ձեռքերու այդ միացումը ոչինչ է, եթէ բաղդատւի զիրար սիրող տղու մը ու աղջկան մը իրարու ձեռքը բռնելուն հետ:
Մանչ ու աղջկան մը միջեւ սէրը կը սկսի ձեռքերու միացումով: Բայց, ասկէ աւելի կատարեալը կայ: Եթէ այդ սէրը պիտի պսակւի ամուսնութեամբ, այն ատեն տղան աղջկան «ձեռքը պիտի խնդրէ»: Հոս ալ ձեռքը, բնականաբար, խորհրդանշական դեր պիտի կատարէ զիրար սիրող երկու հոգիի համար:
Բայց, ձեռքը հրաշալի գործ կը տեսնէ ո՛չ միայն կեանքի ու մեր առօրեայ ապրումներուն մէջ, այլ նաեւ մեր լեզւին մէջ: Առօրեայ կեանքի մէջ ինչ շարժումներ ու գործողութիւններ կան, որոնք իրենց պատկերացումը կը գտնեն «ձեռք» բառի գործածութեամբ:
Երբ դպրոցական էինք, մեր ուսուցիչը մեզի շարունակ հարցումներ կուղղէր ու կը հրամայէր, որ ով որ պատասխանը գիտէր, «ձեռք բարձրացնէր»:
Կեանքի մէջ սորվեցանք, որ մարդու պարտականութիւնն է օգնել մէկզմէկու: Եթէ բարի նկարագիր ունինք, անպայման «ձեռք կերկարենք» չքաւոր մարդուն օգնելու համար:
Եթէ մէկը օգնութեան պէտք ունի, անոր «ձեռքէն կը բռնենք»:
Իսկ եթէ մեր դիմացը կայ մէկը, որ շատ ճարտար է ամէն մարզէ ներս, կըսենք որ անոր «ձեռքէն շատ գործ կուգայ»:
Մարդիկ կան, որոնց «ձեռքը թեթեւ է» եւ դիւրութեամբ կը կատարեն իրենց յանձնւած պարտականութիւնը:
Ուրիշներ ալ կան, որոնց համար կը ստիպւինք ըսել թէ «ձեռքը երկար է», կը գողնայ կամ յափշտակելու հակում ունի, եւ այլն: Ոմանց «ձեռքը ծանր է», եթէ սանկ մը դպին մէկուն, արդէն ծանր հարւածի արդիւնք կը ստեղծեն:
Ուրիշներ ալ քիչ մը անճարակ են, անոնց «ձեռքէն գործ չի գար»:
Եթէ մէկը գործի մը իրականացման համար մեր փոքրիկ մէկ օգնութեան պէտք ունի, մենք ալ սիրով «ձեռք կուտանք» անոր: Իսկ եթէ օր մըն ալ այլեւս որոշենք հրաժարիլ սա կամ նա գործէն, «ձեռք կը քաշենք» այդ գործէն:
Եթէ մէկու մը օգնութեան կարիքը ունինք ու օգնութիւն պիտի խնդրենք, «Ձեռքդ պագնեմ» (համբուրեմ) կըսենք:
Բոլոր գործերը ո՜վ գիտէ որքան կը դիւրանան, եթէ «ձեռք ձեռքի տանք»:
Եթէ դժւար ու վտանգաւոր պարտականութեան մը հետ դէմ-յանդիման ենք, պարտաւոր ենք մեր «ձեռքը քարի տակ դնել»:
Ամէն օր ով գիտէ քանի անգամ կը լւանք մեր ձեռքերը, բայց «Ձեռքերը լւալ»-ու ձեւ մը կայ, որ ջուրի հետ կապ չունի: Ատիկա կը նշանակէ գործէ մը հրաժարիլ, պատասխանատւութիւն չընդունիլ:
Աստւած պահէ, մարդուն համար դժբախտութիւն է «ուրիշին ձեռքին նայիլ»-ը, ուրիշին ողորմութեան կարիքը զգալ:
Իսկ եթէ մէկու մը հետ մեր գործակցութեան մէջ կաճապարենք, կը սիրենք ըսել.
- Ձեռքդ շուտ բռնէ:
Մեր շուրջ որքան շատ են այն ծոյլերը, որոնք իրենց «ձեռքը տաք ջուրէն պաղ ջուր չեն դներ»:
Մէկը, եթէ համով կերակուր մը եփէ, ուտելէ վերջ մեր գոհունակութիւնը յայտնելու համար կըսենք. «Ձեռքդ դալար» կամ «Ձեռքերդ դալար»: Անշուշտ դալար բառը հոս կը նշանակէ թարմութիւն, երիտասարդութիւն, աշխատունակ ըլլալու յատկութիւն: Կերեւի, թէ այս իմաստով է, որ մեր պապերը ստեղծել են այս «Ձեռքդ դալար» ասութիւնը: Կը կարծեմ, որ բոլորս ալ գոհ ենք հոս այդ «Դալար» բառին ընտրւած ըլլալէն: Ասութիւնը աւելի լաւ չէր հնչեր եթէ, օրինակ, ըսէին. «Ձեռքերդ ողջ ըլլան», կամ «Ձեռքերդ կենդանի», կամ չես գիտեր ինչ:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։