Հա

Ազգային

19/01/2019 - 13:00

Դաշնակցութեան միտքը, կամքն ու խիղճը. Ռոստոմին յիշելիս (Մահւան 100-ամեակի առիթով)

Եթէ դժւար է պատկերացնել հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական, յեղափոխական պայքարն առանց Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, ապա Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեանն անհնար է պատկերացնել առանց Ստեփան Զօրեանի, նոյն ինքը՝ Ռոստոմի:

ԱՐԱՄ ՇԱՀՆԱԶԱՐԵԱՆ

 

Եթէ դժւար է պատկերացնել հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական, յեղափոխական պայքարն առանց Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, ապա Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեանն անհնար է պատկերացնել առանց Ստեփան Զօրեանի, նոյն ինքը՝ Ռոստոմի:

1867 թւականին յունւարի 18-ին Գողթան գաւառի Ցղնա գիւղում ծնւած Ռոստոմը հէնց դպրոցական տարիքից ներգրաււում է ժամանակի ազգային-հասարակական կեանքում, ապագայում՝ ուսանողական տարիներին դառնալով համառուսական յեղափոխական շարժման ամենաակտիւ մասնակիցներից մէկը, յայտնւելով ցարական ոստիկանութեան ուշադրութեան կենտրոնում:

Նա մի քանի անգամ ձերբակալւում է ուսանողական ցոյցեր կազմակերպելու, հրահրելու եւ դրանց մասնակցելու մեղադրանքով: Սակայն դրանք երիտասարդ Ստեփանի ընկրկման պատճառը չեն դառնում: Նա արդէն ընտրել էր յեղափոխական իր ուղին եւ մտադիր չէր հրաժարւել դրանից:

1889 թւականին Մոսկւայում ուսանողական ցոյցեր կազմակերպելու մեղադրանքով, Ռոստոմը ձերբակալւում եւ աքսորւում է հայրենի Գողթն գաւառ:

Այս աքսորը ճակատագրական է դառնում նրա համար: Ռոստոմը չի կարողանում մասնակցել 1890 թւականի ամռանը Թիֆլիսում ընթացող ՀՅԴ հիմնադիր ժողովներին:

Այդուհանդերձ նրա անունը յիրաւի ներառւած է Դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան մէջ, եւ դա պայմանաւորւած է այն հսկայական աւանդով, որ Ռոստոմն ունեցել է ՀՅԴ կազմաւորման, նրա գաղափարախօսութեան ձեւաւորման, եւ կուսակցութեան գործունէութեան աշխարհագրութեան ընդլայնման, տարածման ինչպէս նաեւ ամրապնդման գործում:

Այս կապակցութեամբ բաւական է նշենք մի քանի փաստ.

Ա- Իր անւան համար Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը մեծապէս պարտական է Ռոստոմին: Հիմնադիր ժողովում ռուսական «ՌՈՒՍ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹԻՒՆ» յեղափոխական կազմակերպութեան օրինակով, նորաստեղծ կուսակցութիւնը կոչւում է ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆՆԵՐԻ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆ: 1892 թւականին, ելնելով առկայ քաղաքական իրականութիւնից, Ռոստոմի առաջարկով սրփագրում է այն, դարձնելով ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆ:

Բ- Ռոստոն է նաեւ ՀՅԴ զինանշանի ստեղծողը, որը մինչ օրս պահպանւել է նոյնութեամբ:

Այս երկու փաստերը թերեւս երկրորդական են այն ահռելի ներդրման համեմատութեամբ, որ Ռոստոմն ունեցլ է Դաշնակցութեան գաղափարախօսութեան եւ աշխարհայեացքի ձեւաւորման գործում:

1892 թւականին, ՀՅԴ առաջին Ընդհանուր ժողովի նախօրէին, Ռոստոմն է կազմում կուսակցութեան առջին ծրագիրը, նոյն ինքը՝ «Ընդհանուր տեսութիւնը», որը ժողովից առաջ արժանանալով նաեւ Քրիտսափոր Միքայէլեանի եւ Սիմոն Զաւարեանի հաւանութեանը, ընդունւում է ժողովի կողմից եւ դառնում ՀՅԴ հետագայ բոլոր ծրագրերի առանցքն ու հիմնաքարը:

Հ. Յ. Դաշնակցութիւնն իր գաղափարախօսութեան ընկերվարական սկզբունքի համար մեծապէս պարտական է հէնց Ռոստոմին: Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրման, արեւմտահայոց դատի պաշտպման կողքին, հիմնականում Ռոստոմի ջանքերով է, որ ընկերվարութիւնն ամրագրւում է ՀՅԴ ծրագրում եւ դրա միջոցով հայութեան սոցիալական ամբողջական ազատագրման հասնելու գաղափարը դառնում ծրագրի հիմնական նպատակներից մէկը:

Սրանից բացի, Դաշնակցութիւնն իր երկաթէ կարգապահութեան համար նոյնպէս մեծապէս պարտական է Ռոստոմին:

Նրա համար կուսակցական յանձնարարութեան կատարումը սրբոց սրբութիւնն էր: Դրա համար նա պահպանում էր երկաթեայ կարգապահութիւն եւ խստապանջօրէն նոյնն էր պահանջում նաեւ ուրիշներից: Ինչպէս ինքն է ասել՝ նրա համար չկային կարեւոր ու անկարեւոր, մեծ ու փոքր, առաջնային կամ երկրորդական գործեր, կային միայն գործեր, որոնք պէտք է կատարւէին: Իզուր չէ, որ նրան համարում են ՀՅԴ կամքը:

Կարծում ենք, թէ վերը նշւած փաստերից մէկն ընդամենը կը բաւարար որեւէ անձի անունը պատմութեան մէջ յաւերժացնելու համար: Ռոստոմն այս բոլորն ունէր մէկտեղ, միաժամանակ:

Իհարկէ այս բոլորը Ռոստոմի բեղմնաւոր գործունէութեան փոքրիկ հատւածն է միայն, խիստ նեղ՝ ներկուսակցականը:

Յեղափոխական գործի արդիւնաւորման համար, նա կարեւորել է լուսաւոր եւ կիրթ երիտասարդութեան գործօնը: Այս իսկ պատճառով, ուր էլ որ եղել է նա, Թաւրիզ, Կարին կամ Ֆիլիպէ (Բուլղարիա) զբաղւել է ուսուցչութեամբ՝ մատաղ սերնդին կրթելու սուրբ գործով:

1903-1905 թթ.-ին նա նախ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Խրիմեան Հայրիկի հետ ղեկավարեց ցարական կառավարութեան դէմ պայքարը՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու ունեցւածքի բռնագրաւման եւ հայկական դպրոցները փակելու դէմ, իսկ յետոյ, հայ-թաթարական կռիւների ժամանակ ստանձնեց հայոց ինքնապաշտպանութեան ընդհանուր ղեկավարումը:

Ռոստոմը հաւատացած էր, որ հայ ժողովրդի ամբողջական ազատագրումը հնարաւոր է միայն, երբ շրջապատի միւս ժողովրդները եւս կապրեն ազատ եւ արդար պայմաններում: Հէնց այդ պատճառով էլ, նա ապահովեց ՀՅԴ ակտիւ գործակցութիւն բալկան յեղափոխականների հետ, իսկ աւելի ուշ, նաեւ կուսակցութեան մասնակցութիւնը՝ Իրանի սահմանադրական յեղափոխութեանը:

1914 թւականին, Առաջին աշխարհամարտի մեկնարկից յետոյ, Ռոստոմը դարձաւ հայոց կամաւորական գնդերի ձեւաւորման եւ ղեկավարման առանցքն ու ոգին:

1918 թւականին նա զէնքը ձեռքին կռւում էր Բաքւի պաշտպանների կողքին եւ միայն քաղաքի անկումից յետոյ էր, որ հեռացաւ Բաքւից եւ տեղափոխւեց Թիֆլիս:

Հայաստանի Հանրապետութեան հռչակումից յետոյ, Ռոստոմը Թիֆլիսից հետեւում էր նորանկախ Հայաստանում կառավարութեան ձեւաւորման գործին, հետեւում էր Ռուսաստանի զարգացումներին եւ, միեւնոյն ժամանակ, օգտագործելով իր կապերը Վրաստանում իշխանութեան եկած վրայ մենշեւիկների հետ, ինչպէս նաեւ նրանց մօտ իր բացառիկ հեղինակութիւնը, ամէն ինչ անում էր կարգաւորելու եւ ամրապնդելու հայ-վրացական յարաբերութիւնները, որոնք կենսական նշանակութիւն ունէին նորանկախ Հայաստանի համար:

Ռոստոմի կեանքի հաւատամքն էր. «Յեղափոխութիւնը նախ գործ է, յետոյ՝ գաղափար, սա է ճշմարտութիւնը: Աւելի ճիշտ՝ յեղափոխութիւնը գործ է գաղափարի համար»:

Իր ողջ գիտակցական կեանքը Ռոստոմն ապրեց հաւատարիմ այս հաւատամքին:

Նա ապրեց ու գործեց հէնց այդպէս. անուշադիր սեփական առողջութեանն ու կենցաղին: Ռոստոմը հիւանդ էր թոքախտով, ինչն էլ երկար տարիներ հիւծում էր նրա առողջութիւն: 1919 թւականի յունւարին նա վարակւեց Թիֆլիսում եւ Երեւանում մոլեգնող բծաւոր տի‎ֆով: Նրա յոգնած մարմինն ու հիւծւած առողջութիւնն այլեւս ի վիճակի չէին դիմանալու ծանր հիւանդութեանը: Ռոստոմը մահացաւ 1919 թւականի յունւարի 18-ի՝ լոյս 19-ի գիշերն իր ծննդեան 52-ամեակին: Նրա մահը մեծ կորուստ էր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, նորանկախ Հայաստանի եւ ողջ հայութեան համար:

Ռոստոմի ամենաամբողջական եւ կատարեալ բնութագիրը երեւի թէ տւել է Սիմոն Վրացեանը. «Եթէ Քրիստոսը եղաւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան միտքն ու կամքը, եւ Զաւարեանը նրա սիրտն ու խիղճը, Ռոստոմը ե՛ւ միտքն էր, ե՛ւ կամքն ու խիղճի՝ Դաշնակցութիւնը ինքն իր բովանդակ էութեամբ»:‎‎‎

Յարակից լուրեր

  • Իրան-ԱՄՆ յարաբերութիւններ. Կը կայանա՞յ արդեօք քաղաքականութեան շրջափոխում
    Իրան-ԱՄՆ յարաբերութիւններ. Կը կայանա՞յ արդեօք քաղաքականութեան շրջափոխում

    Ֆրանսիայի միջնորդութեամբ, Ռոհանի-Թրամփ հաւանական հանդիպման, եւ դրա արդիւնքում Իրան-ԱՄՆ յարաբերութիւններում հնարաւոր դրական տեղաշարժի վերաբերեալ ոգեւորութիւնը շատ արագ մարեց, Իրանի նախագահ Ռոհանիի եւ ԱԳ նախարար Զարիֆի յայտարարութիւնների եւ մեկնաբանութիւնների ֆոնին:

  • Կը յաջողի՞ արդեօք դիւանագիտութիւնը
    Կը յաջողի՞ արդեօք դիւանագիտութիւնը

    Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջաւադ Զարիֆի անակնկալ ուղեւորութիւնը Բիարից, ամբողջովին ստւերեց ֆրանսիական այս գողտրիկ բնակավայրում ընթացող G7-ի գագաթնաժողովի երկրորդ օրւայ քննարկումներն, ապացուցելով, որ Իրանը եւ Իրանի հետ կապւած իրադարձութիւնները «Մեծ եօթնեակ»-ի քննարկումների առանցքն են կազմում:

  • Սեւրի երկրորդ շնչառութեանը սպասելիս
    Սեւրի երկրորդ շնչառութեանը սպասելիս

    Սեւրի պայմանագիրը դարձաւ 99 տարեկան:

    1920 թւականի օգոստոսի 10-ին Փարիզի արւարձանում՝ Սեւրում, Անտանտի երկրների եւ Օսմանեան կայսրութեան կողմից ստորագրւեց հաշտութեան պայմանագիր, որը պաշտօնապէս հաստատում էր կայսրութեան բաժանումը Եւրոպայի եւ Մերձաւոր Արեւելքի միջեւ:

  • Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութիւն. ինչպէս պէտք է վարւի Հայաստանը
    Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութիւն. ինչպէս պէտք է վարւի Հայաստանը

    Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութեան` վերընթաց կորագծով զարգացումը որոշակի բարդութիւններ է ստեղծել կողմերի հետ յարաբերութիւններ պահպանող երկրների, այդ թւում՝ Հայաստանի համար:

  • Նրանք մեզ խիզախել սովորեցրին. Խանասորի արշաւանքի 122-ամեակի առիթով
    Նրանք մեզ խիզախել սովորեցրին. Խանասորի արշաւանքի 122-ամեակի առիթով

    Ոմանց համար հարց կարող է առաջանալ, թէ այդ ինչպէ՞ս, որ տրամաբանութեամբ է կարելի դար ու քսաներկու տարի առաջ, Օսմանեան կայսրութեան մոռացւած ու խուլ մի անկիւնում, հայ-քրդական տեղային ընդհարումը, որը թերեւս հէնց այն օրերին էլ չէր կարող որեւէ նշանակութիւն ունենար, որը նրան կը դարձնէր յատկանշման արժանի պատմական մի իրադարձութիւն, կարող է նշւել եւ տօնւել մեր օրերում, առաւել եւս, ներկայացւել որպէս փառահեղ ռազմական գործողութիւն:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։