Հա

Ազգային

23/04/2019 - 11:30

«Այն փաստը, որ ԱՄՆ նախագահներն ամէն տարի Ցեղասպանութեան հետ կապւած ուղերձով են հանդէս գալիս, շատ բան է նշանակում». Կիրօ Մանոյեան

Դաշնակցութիւնը 2007-ից փոխել է հայկական հարցի հետ կապւած իր ռազմավարութիւնը եւ այլեւս չի խօսում միայն Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ դատապարտման մասին, այլեւ` հատուցման: «Yerkir.am»-ի հետ զրոյցում ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերի գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանը նշեց, որ ժամանակն է վերաամրագրելու, որ 2015-ի Համահայկական հռչակագիրն ուրւագծում է ՀՀ-ի ընդհանուր մօտեցումները, եւ այդ ուղղութեամբ աշխատանքները հարկաւոր է ակտիւացնել:

«alikonline.ir» - Դաշնակցութիւնը 2007-ից փոխել է հայկական հարցի հետ կապւած իր ռազմավարութիւնը եւ այլեւս չի խօսում միայն Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ դատապարտման մասին, այլեւ` հատուցման: «Yerkir.am»-ի հետ զրոյցում ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերի գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանը նշեց, որ ժամանակն է վերաամրագրելու, որ 2015-ի Համահայկական հռչակագիրն ուրւագծում է ՀՀ-ի ընդհանուր մօտեցումները, եւ այդ ուղղութեամբ աշխատանքները հարկաւոր է ակտիւացնել:

 

- Այսօրւայ` արագ փոփոխւող աշխարհակարգում, երբ աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման այլ կոնցեպտներ են առաջարկւում, անհրաժեշտութիւն տեսնո՞ւմ էք վերաիմաստաւորելու Օսմանեան կայսրութիւնում հայերի դէմ իրականացւած Ցեղասպանութեան հարցը միջազգայնացնելու գործում Հայաստանի մօտեցումն ու ռազմավարութիւնը։

- Դաշնակցութիւնը 2007-ից փոխել է իր ռազմավարութիւնը. մենք այլեւս չենք խօսում միայն Ցեղասպանութեան ճանաչման ու դատապարտման մասին, այլեւ խօսում ենք հատուցման մասին: Եղաւ պահ, որ պետութիւնն էլ իր բառամթերքում օգտագործեց «հետեւանքների վերացում» ձեւակերպումը, այդ գիծը սկսեց որդեգրել, որն ամբողջական ուրւագծում ստացաւ 2015-ի յունւարի Համահայկական հռչակագրով: Հռչակագրով նախատեսւած էին քայլեր, որոնք, դժբախտաբար, անհրաժեշտ ինտենսիւութեամբ եւ արագութեամբ չկատարւեցին: Բայց այսօր էլ դրանք կարող են իրագործւել: Կարծում եմ՝ անհրաժեշտ է, որ մենք այսօր, որպէս պետութիւն, հասարակութիւն, որպէս խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական քաղաքական ուժեր, վերաամրագրենք, որ սա ուրւագծում է մեր ընդհանուր մօտեցումները, եւ այդ ուղղութեամբ տանենք անհրաժեշտ աշխատանք, բացի ՀԱԿ-ից եւ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանից, որոնք դէմ էին Համահայկական հռչակագրին: Սա այն աշխատանքն է, որը կարելի է իրագործել ոչ անպայման պետութեան ուղղակի մասնակցութեամբ, եթէ, ըստ ոմանց, բարդութիւններ պիտի առաջացնի, բայց պետութեան որոշակի մասնակցութեամբ: Եթէ սա արագ չարւի, մենք ժամանակ կը կորցնենք մի բանի համար, որը ՀՀ անկախութեան առաջին իսկ օրւանից չենք կատարել: Թուրքիան ՀՀ անկախութեան հռչակումից առաջ էլ սկսեց նախապայմաններ դնել, որոնցից մէկը Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցն էր, միւսը` որ ՀՀ-ն յայտարարի, թէ տարածքային պահանջ չունի: Հայաստանի անկախացումից անցել է 28 տարի, եւ ճիշտ է, որ Հայաստանը երբեք չի յայտարարել, որ տարածքային պահանջ ունի, բայց չի էլ յայտարարել, որ չունի: Առաւելագոյնը, որն ասել է ՀՀ-ի այս կամ այն նախագահը՝ նման խնդիր այս պահին օրակարգում չկայ: Եւ շեշտադրումը, որ` այսօր չկայ, բնաւ չի նշանակում, թէ վաղը չի լինելու: Եւ այն փորձառութիւնից յետոյ, որ ունեցանք Թուրքիայի հետ, այն է՝ համարեա հրաժարում տարածքային կամ հատուցման իրաւունքից, եւ այսքանից յետոյ Թուրքիան հրաժարւեց Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատել, սա յուշում է, որ պէտք է այդ ուղղութեամբ աշխատենք: Ես յոյս ունեմ, որ կը կարողանանք մօտ ապագայում ակտիւացնել այդ ուղղութեամբ մեր աշխատանքները: Մեր ասելով` նկատի ունեմ Դաշնակցութեանը եւ հայկական կողմին: Մենք բազմիցս յայտարարել ենք, որ սա մէկ կազմակերպութեան խնդիր չէ, այլ` համազգային որոշման, եւ անհրաժեշտ է, որ համազգային ճիգերով կարողանանք այս հարցն առաջ տանել, քանի որ այն արդէն հասունացել է: Աւելին` ՀՀ-ի անկախացումից ի վեր այն եղել է տարբեր գիտնականների, մասնագէտների եւ դիւանագէտների օրակարգում: Կրկնում եմ՝ անպայման չէ, որ սա իշխանութիւնն անի, բայց առանց նրանց մասնակցութեան էլ հարցն առաջ տանել չի լինի: Մենք չենք կիսում այն տեսակէտը, թէ ՀՀ-ն Ցեղասպանութեան ժամանակ գոյութիւն չունէր, ուրեմն չի կարող իրաւատէր լինել: Եթէ խօսքը տարածքների մասին է, ապա դրանց իրաւական հիմքը Վուդրօ Վիլսոնի իրաւարար վճիռն է: Սա բացառապէս ՀՀ-ի իրաւունքն է, քանի որ վճռում չի ասւում, որ` տարածքները հայերին ենք տալիս կամ արեւմտահայերին: Ի դէպ, այս տարի մենք պէտք է նշենք Հայաստանի Հանրապետութեան Միացեալ յայտարարութեան 100-ամեակը, որը հաստատւել է 1919-ի մայիսի 28-ին, եւ որի մասին Աւետիս Ահարոնեանն ասել է՝ մենք արեւմտահայ էինք, արեւելահայ էինք, ամերիկահայ էինք, ֆրանսահայ էինք, բայց դարձանք հայ: Սա բոլորիս հայրենիքն է, որի մի մասը շարունակում է գրաււած մնալ Թուրքիայի կողմից, եւ եթէ ինչ-որ տարածքային հարց պիտի լուծւի, ապա դրա միակ իրաւատէրը Հայաստանն է:

Ինչ վերաբերում է հատուցման այլ ձեւերին, այդտեղ եւս կայ նախընթաց՝ Իսրայէլի օրինակը, իսկ այսօրւայ ՀՀ բնակչութեան կէսը, ես համոզւած եմ, Ցեղասպանութիւնը վերապրածների իրաւաժառանգորդներ են: Դժբախտաբար, Ցեղասպանութիւնը միայն Արեւմտեան Հայատանում չի եղել, նոյն թուրքական զօրքերը նոյն տրամաբանութեամբ ու նպատակներով հասել էին Գիւմրի, Վանաձոր, ուստի բոլորն էլ իրաւաժառանգորդ են: Ըստ այդմ՝ ժամանակն է, որ ՀՀ-ն հատուցման այլ ձեւերի առաջարկներով հանդէս գայ: Ի վերջոյ, ցեղասպանական յանցագործութիւններ եղել են 1894-ից սկսած եւ առնւազն մինչեւ 1923 թիւը շարունակւել Արաքսի ե՛ւ այս ափին, ե՛ւ այն: Հայաստանի Հանրապետութեան կեցւածքը, ինչպէս նաեւ Դաշնակցութեան, եղել է այն, որ` եկէք յարաբերութիւններ սկսենք` առանց նախապայմանների, յետոյ մնացածը ժամանակի ընթացքում կը տեսնենք: Եթէ 12 տարի առաջ հարցնէիք, Դաշնակցութիւնը կասէր՝ մինչեւ Թուրքիան չճանաչի Հայոց Ցեղասպանութիւնը, Թուրքիայի հետ չպէտք է յարաբերութիւններ հաստատել, բայց յետոյ եկանք այն եզրակացութեան, որ կարելի է, առանց նախապայմանների, յարաբերութիւններ հաստատել, բայց սա պէտք է լինի երկու կողմից: Մենք ե՛ւ արձանագրութիւնների ժամանակ, ե՛ւ դրանից յետոյ բազմիցս ասել ենք, որ աշխարհում կայ մօտաւորապէս 70 պետութիւն, որոնք 140-ից աւելի տարածքային վէճ ունեն իրար հետ, եւ որեւէ կապ չունի` խօսքը 10 կմ քառակուսու մասին է, թէ` 10.000, 100.000: Նման վէճեր ունեն ՆԱՏՕ-ի անդամ Անգլիան եւ Իսպանիան, ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան եւ Յունաստանը, ԱՄՆ-ն ու Կանադան, այսինքն՝ տարածքային վէճ ունենալը չի նշանակում, որ պէտք է իրար ջարդել, մինչդեռ Թուրքիան, որպէս պատրւակ օգտագործելով նման վէճի առկայութիւնը, ասում է՝ յարաբերութիւններ չպէտք է ունենանք: Բայց Թուրքիան պիտի հասկանայ, որ այս քաղաքականութիւնը շարունակելն արդիւնաւէտ չէ:

 

- Այսօր գործ ունենք նման հարցերում դիրքորոշումը եւ քաղաքականութիւնը խստացնող Թուրքիայի հետ: Այս դէպքում ինչպէ՞ս ենք պատկերացնում մեր յետագայ քայլերը, ի՞նչ ճանապարհով է հնարաւոր հասնել Թուրքիայի դիրքորոշման մեղմացման կամ գուցէ ինչ-որ երկրի՞:

- Մենք էլ մեր քաղաքականութիւնը պիտի խստացնենք, թէեւ ես կարծում եմ, որ Թուրքիան չի խստացնում իր դիրքորոշումը, պարզապէս Թուրքիայի համար Հայաստանի հետ յարաբերութիւններ հաստատելն օրակարգից դուրս է՝ 25-50 առաջնահերթութիւնների թւում չէ: Սա պէտք է առիթ լինի մեզ համար, որ մեր իրաւական հիմքերն ամրացնենք, բայց նաեւ քաղաքական աշխատանքներն այդ ուղղութեամբ մեծացնենք: Ես համոզւած եմ, որ մենք` որպէս հայութիւն, 1987 թւականին Եւրոխորհրդարանի ընդունած որոշման նման որոշմանը դէմ կը լինենք, որում ասւում էր, որ Թուրքիան, մինչեւ ԵՄ անդամ դառնալը, պէտք է ճանաչի Հայոց Ցեղասպանութիւնը, բայց դրանից յետոյ նշւում էր, թէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչում` չի նշանակում, որ Թուրքիան որեւէ պարտաւորութիւն ունի: Մենք՝ որպէս հայութիւն, այս մօտեցումն արդէն փոխել ենք, եւ ճանաչում՝ նշանակում է ունենալ պարտաւորութիւն: Աւելին` հատուցման պարտաւորութիւնը պայմանաւորւած չէ Թուրքիայի կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչմամբ: Այսինքն՝ պարտադիր չէ, որ Թուրքիան Ցեղասպանութիւնը ճանաչի, որ մենք հատուցման հարցեր արծարծենք, քանի որ Ցեղասպանութեան վերաբերեալ կոնւենցիան չի խօսում հատուցման մասին, առհասարակ` տարածքային հարց չկայ: Մենք, մեր խնդրի իւրայատկութիւնից ելնելով, ինչ-որ տեղ կապում ենք տարածքային պահանջները, եւ եթէ յանկարծ բոլորը եզրակացնեն, որ սա ընդամենը ոճիր էր մարդկութեան դէմ, ուրեմն Թուրքիան պարտաւորութիւն չունի, ո՛չ, ունի: Դրա համար պէտք է բոլոր տեղերում բարձրաձայնել ՀՀ-ի եւ հայութեան իրաւունքների հարցը եւ իրաւական հիմնաւորման տեսանկիւնից աւելի խորացնել:

 

- Հաշւի առնելով թուրք-քրդական յարաբերութիւնները, քրդերի դերակատարութեան` ինչ-որ չափով մեծացումը Թուրքիայում, հնարաւո՞ր է նրանց հետ համագործակցութեամբ Թուրքիային ստիպել գնալ Հայկական հարցում դիրքորոշման մեղմացման` իհարկէ, չմոռանալով քրդերի մասնակցութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեանը:

- Սրանից տարիներ առաջ Դիարբեքիրի նախկին քաղաքապետերից մէկը Երեւանում էր: Ես հարցրեցի՝ ինչպէ՞ս կը բացատրէք, որ դուք` որպէս քրդամէտ կուսակցութիւն, թուրքական խորհրդարանում ներկայացւած էք 26-28 պատգամաւորով, իսկ իշխանութիւնն իր խմբակցութեան մէջ ունի 50 քուրդ պատգամաւոր: Նա կէսլուրջ-կէսկատակ պարզաբանեց, որ քրդեր են եղել, որոնք մասնակցել են Ցեղասպանութեանը, բայց եղել են նաեւ քրդեր, որոնք չեն մասնակցել, հիմա դրանք մասնակիցների ժառանգներն են: Այսօրւայ Թուրքիայում ամենաառաջադիմական ուժը քրդական է, հասարակութեան մէջ ամենայետադիմականն էլի քրդերն են: Միւս կողմից՝ քրդական Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցութիւնը կարողացաւ փոխել երկրի օրէնքը՝ ասելով, որ համայնքապետ կարող է լինել ե՛ւ տղամարդը, ե՛ւ կինը՝ համատեղ համայնքապետութեան սկզբունքով: Հիմա մենք այդ ամենաառաջադիմական ուժի հետ յարաբերութիւններ ունենք: Նրանք ընդունում եւ ճանաչում են Ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ որոշ քրդերի մասնակցութեան փաստը, բայց ապագան տակաւին ճիշտ նոյն ձեւով չենք տեսնում: Սակայն սա այսօր այն հարցը չէ, որի պատճառով կռւենք իրար հետ կամ էլ չխօսենք: Հաշւի առնելով այն հանգամանքը, որ նրանք Թուրքիայում ամենահալածւածն են, այս հարցով մեր երկխօսութիւնը դանդաղել է, բայց յուսով եմ, որ ժամանակի ընթացքում՝ ոչ շատ ուշ, դա տեղի կունենայ:

 

- Իսկ ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը ո՞ր դէ պքում էհնարաւոր, արդեօ՞ք բոլոր նահանգների կողմից, ընդ որում` մէկն է մնացել, ճանաչումը կը յանգեցնի մի օր դրան:

- ԱՄՆ-ում Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը համարւում է արտաքին քաղաքականութեան հարց, իսկ արտաքին քաղաքականութիւն վարելը բացառապէս նախագահի իրաւասութիւնն է: Սակայն սա չի նշանակում, որ առանձին նահանգներ, Կոնգրեսի երկու պալատները չեն կարող ինչ-որ բաներ ասել: Բայց գործադիրին օրէնքով պարտադրելը բաւական դժւար է, ուստի քաղաքական ֆոն ստեղծելու համար կարեւոր է առանձին նահանգների, Կոնգրեսի այս կամ այն պալատի կողմից Ցեղասպանութեան ճանաչումը: Բայց դրանով ամէն ինչ չի վերջանայ. օրերս Կոնգրեսը մի բանաձեւ որդեգրեց, որի վրայ նախագահ Թրամփը վետօ դրեց: Ամէն դէպքում կարծում եմ, որ ճիշտ չէ ասել, թէ ԱՄՆ-ն չի ճանաչել Ցեղասպանութիւնը: Երբ ՌԴ-ի, Իտալիայի խորհրդարանները, Բելգիայի խորհրդարանի այս կամ այն պալատները ճանաչող յայտարարութիւն են ընդունում, ասում ենք՝ այդ երկրները ճանաչել են, բայց որ ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը երեք անգամ ճանաչել է, ասում ենք՝ ԱՄՆ-ը չի ճանաչել: ԱՄՆ նախագահները հետեւողական չեն եղել, մէկ նախագահ ճանաչել է՝ Ռէյգանը: Հնարաւոր է՝ Թրամփը ճանաչի, բայց յաջորդ տարի այդ բառը չասի, դա էլ կայ: Իրականում կարեւորն այն է, որ ԱՄՆ-ն չի ժխտում, քանի որ 1982-ին ժխտում էր, եւ այն ժամանակ մեծ խնդիր եղաւ, ու ինչ-որ իմաստով համայնքի վերնախաւը պառակտւեց՝ շնորհիւ ԱՄՆ կառավարութեան մանիպուլեացիաների: Օրինակ` պետքարտուղարութեան մի տեղեկատուի մէջ չէր ասւում, որ ԱՄՆ-ն կատարւածները չի ճանաչում որպէս ցեղասպանութիւն, հիմա նման բան չեն ասում: Թուրքիայում ԱՄՆ նորանշանակ դեսպանն իր հարցազրոյցում եւս չասաց, որ Ցեղասպանութիւն չի եղել, նա ասաց` 1915-ին կատարւածը 20-րդ դարի ամենամեծ ոճիրներից մէկն է, ինչպէս նախագահն է ասում: Սա տարբերութիւն է, բայց չի բաւարարում: Միւս կողմից՝ այն փաստը, որ ԱՄՆ նախագահներն ամէն տարի Ցեղասպանութեան հետ կապւած ուղերձով են հանդէս գալիս, շատ բան է նշանակում: Մի ժամանակ Թուրքիան ուրախանում էր, որ «ցեղասպանութիւն» բառը չի ասւում, բայց յետոյ խելքի եկաւ՝ այնպէս չէ, որ ընդհանրապէս բան չի ասւում: Քանի որ տարբեր նահանգներ, Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը ճանաչել են, դա ԱՄՆ նախագահին ստիպում է հաւատարիմ մնալ այս ճանաչմանը եւ հանդէս գալ ամենամեայ ուղերձով:

 

- ԱՄՆ-ի նախագահի կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումից քանի՞ երկրի ճանաչում է կախւած, եւ արդեօ՞ք դա կազդի առաջին հերթին Թուրքիայի դիրքորոշման վրայ:

- Բացի նրանից, որ դա կը լինի ճնշում Թուրքիայի վրայ, սակայն «ճնշում» ասւածը պէտք է ճիշտ հասկանալ՝ ճնշում Թուրքիայի իշխանութեան եւ պետութեան, քաղաքական շրջանակների վրայ եւ ճնշում թուրք հասարակութեան վրայ: Այսօր հէնց թուրք ժխտողներն են ընդունում, որ թուրք հասարակութեան մօտ Ցեղասպանութեան հարցի ընկալման վրայ մեծապէս ազդել են 1975-85 թւականների զինեալ պայքարը եւ տարբեր երկրների կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումները: Թուրքիայի հասարակութեան մէջ այս հարցը միշտ էլ եղել է: Իսկ թէ ո՞ւմ վրայ կազդի կամ կազդի՞ Թուրքիայի վրայ, այո', կազդի: Մենք այս տեսակէտը չենք կիսում, բայց ոմանք ասում են, որ Էրդողանը փոխեց Թուրքիայի կեցւածքը, քանի որ երբ դեռ վարչապետ էր, ուղերձով հանդէս եկաւ, որում խօսք կար՝ ուղղւած Թուրքիայի հայերին, բացի այս` մէկ-մէկ մասնակցում է այդ առիթով մատուցւող եկեղեցական արարողութիւններին կամ ներկայացուցիչ ուղարկում: Մեր կարծիքով` սա ժխտողական քաղաքականութեան ձեւի փոփոխութիւն է, բայց եթէ կայ որոշ փոփոխութիւն, դա էլ ճնշման արդիւնք է, ինքնաբերաբար չի եղել:

 

- Ապրիլի 9-ին Լիբանանում Սաուդական Արաբիայի դեսպանն այցելել է Մեծն Տան Կիլիկիոյ կաթողիկոսարան եւ հանդիպում ունեցել Մեծն Տան Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա-ի հետ, նաեւ` Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձանի մօտ յարգանքի տուրք է մատուցել Ցեղասպանութեան զոհերի յիշատակին:

- 15-20 տարի առաջ, երբ Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները վատ էին, որոշ լրատւամիջոցներում Ցեղասպանութեան մասին յօդւածներ լոյս տեսան, իսկ Սաուդական Արաբիան այն երկիրը չէ, որ մէկի մտքով անցել է նման յօդւած հրապարակել: Դա Ցեղասպանութեան ճանաչմանն ուղղւած դրսեւորում էր Սաուդական Արաբիայի իշխանութիւնների կողմից: Կարծում եմ՝ դեսպանի այս քայլը եւս Թուրքիայի հետ Սաուդական Արաբիայի յարաբերութիւնների լարւածութեան ֆոնին է: Բայց միայն Սաուդական Արաբիան չէ, Եգիպտոսում եւ Սիրիայում էլ նման խմորումներ կան: Թուրքիան այնքան է վատացել բոլորի հետ, որ մարդիկ սկսել են իրենց յիշողութեան վրայից իրենց իսկ մեղսակցութեան փոշին մի քիչ մաքրել եւ յիշել, որ Թուրքիան այն սրբերի երկիրը չէ, որի մասին սկսել էին արտայայտւել:

Զրուցեց Մարիամ Պետրոսեանը

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։