Հա

Քաղաքական

06/04/2017 - 11:30

Ապրիլեան քառօրեայ հերոսամարտը. յաղթանա՞կ, թէ՞ պարտութիւն

Քառօրեայ մարտերը կարճաժամկէտ կտրւածքով կանխեցին վերահաս լայնամասշտաբ պատերազմը, տապալեցին բանակցային գործընթացում բեկում մտցնելու եւ լուծում պարտադրելու լծակ ստանալու` Բաքւի պլանները: Այս տեսանկիւնից, չնայած ցաւալի զոհերին, տարածքային կորուստներին, «քառօրեայ պատերազմը» հայկական կողմի համար մեծ չափով յաղթական էր:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

    

Մէկ տարի առաջ` ապրիլի 5-ին, Մոսկւայում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ԶՈՒ Գլխաւոր շտաբների պետերը պայմանաւորւեցին դադարեցնել ապրիլի 2-ից արցախա-ադրբեջանական շփման գծի երկայնքով ծաւալւող ռազմական գործողութիւնները: Դրանք պատմութեան մէջ մտան որպէս ապրիլեան քառօրեայ պատերազմ:

Ցածր ինտենսիւութեամբ ռազմական գործողութիւնները շարունակւեցին մինչեւ ապրիլի 28-ը: Այդ մարտերում հայկական կողմը 100-ից աւելի զոհ ունեցաւ` ինչպէս խաղաղ բնակչութեան, այնպէս էլ ԶՈՒ-ի շարքերում: Հակառակորդի վերահսկողութեանն անցան Արցախի պաշտպանական գծի հիւսիսարեւելեան եւ հարաւային ուղղութեամբ երկու ազդեցիկ յենակէտեր, այդ հատւածներում ադրբեջանական կողմը մի քանի հարիւր մետրով առաջխաղացում ունեցաւ:

Այդ դրամատիկ, բայց նաեւ հերոսական դրւագներով իրադարձութիւններին մէկամեայ հեռաւորութիւնից սթափ հայեացք նետելով` կարելի է վստահ ասել, որ թէեւ 1994 թ. հրադադարի հաստատումից ի վեր սա ամենավտանգաւոր սրացումն էր, բայց դասական իմաստով այն պատերազմ չէր: Իրականում քառօրեայ այդ մարտերով հայկական բանակի զինւորներն ու սպաները, յետոյ` նաեւ կամաւորականները, սխրանքի, անանձնական նւիրման եւ ինքնազոհողութեան աներեւակայելի օրինակներ ցոյց տալով, կանխեցին հայկական պաշտպանական առաջնագիծը ճեղքելու եւ հիմնական հարւածային ուժերի ներխուժումն ապահովելու օպերացիան: Քառօրեայ մարտերը կարճաժամկէտ կտրւածքով կանխեցին վերահաս լայնամասշտաբ պատերազմը, տապալեցին բանակցային գործընթացում բեկում մտցնելու եւ լուծում պարտադրելու լծակ ստանալու` Բաքւի պլանները: Այս տեսանկիւնից, չնայած ցաւալի զոհերին, տարածքային կորուստներին, «քառօրեայ պատերազմը» հայկական կողմի համար մեծ չափով յաղթական էր:

Ադրբեջանի ունեցած միակ շոշափելի առաւելութիւնը հոգեբանական էր. մի քանի հարիւր մետր առաջխաղացումը բարձրացրեց հասարակութեան՝ դեռեւս Արցախեան պատերազմից ընկճւած մարտական ոգին եւ ինչ-որ առումով դարձաւ անտրամաբանական մեծ կորուստներն արդարացնելու միջոց: Մինչդեռ քառօրեայ պատերազմը հայկական կողմի համար լուծեց մի քանի մարտավարական խնդիրներ:

1. Հակառակորդի մօտ ջարդեց հայկական բանակի անմարտունակութեան, բարոյալքւածութեան մասին կարծրատիպը, ինչպէս նաեւ ձեւաւորւած խոր համոզմունքը, թէ սպառազինութեան հաշւին ունակ է մէկ հարւածով ծնկի բերել հայկական կողմին: Ադրբեջանի իշխանութիւնները եւ հասարակութիւնը հասկացան, թէ ինչ է արժենալու նոր պատերազմի սանձազերծումը:

2. Ձախողւած այդ յարձակումը թոյլ տւեց բացայայտել եւ չէզոքացնել առաջնագծում ու պաշպանութեան ամբողջ համակարգում եղած թոյլ օղակները, հասկանալ հակառակորդի տակտիկական առանձնայատկութիւնները:

3. Ադրբեջանը կորցրեց, այսպէս կոչւած, «անակնկալի էֆեկտը»: Այդ մեթոդն այլեւս չի աշխատելու: Դրանում Ադրբեջանը թերեւս լիովին համոզւեց այս տարւայ փետրւարի 25-ին արցախեան ճակատում երկու ուղղութիւններով իրականացրած դիւերսիոն ներթափանցման անյաջող եւ իր համար մարդկային մեծ կորուստների հանգեցրած փորձերից յետոյ:

4. Դրդեց հայկական կողմին վերջապէս քայլեր ձեռնարկել ռազմական տեխնոլոգիական արդիւնաբերութեան ստեղծման, ներքին ռեսուրսների մոբիլիզացման փիլիսոփայութեան վրայ խարսխւած «ազգ-բանակ» կոնցեպցիան գործարկելու ուղղութեամբ: Մուլտիպլիկատիւ էֆեկտով այն կարող է ազդել բոլոր կենսական ոլորտների զարգացման վրայ:

5. Հասարակութեանը, յատկապէս` լրատւադաշտին սովորեցրեց` ինչ է հիբրիդային պատերազմը, բարձրացրեց զգօնութիւնը` հակառակորդի տեղեկատւական մանիպուլեացիոն թակարդներում չյայտնւելու առումով, սովորեցրեց ռազմաճակատային լրատւութեան հետ աշխատելու նրբութիւնները: Բանակի բաց տեղեկատւական քաղաքականութեան պայմաններում սա կարեւոր ձեռքբերում է՝ ոչ միայն տեղեկատւական անվտանգութեան, այլեւ տեղեկատւական «յարձակման» առումով: Այդ պատերազմից յետոյ բանակը հասարակութիւնից էլ աւելի կտրելու` Ադրբեջանի քաղաքականութեան պատճառով հայկական ԶԼՄ-ներն ու պաշտօնական աղբիւրներն ադրբեջանցիների համար ենթագիտակցօրէն դառնում են աւելի արժանահաւատ, քան սեփական պետութեան, պաշտպանական գերատեսչութեան տեղեկատւական պրոդուկտը: Իսկ դա Ադրբեջանի հասարակական տրամադրութիւններն աւելի կառավարելի դարձնելու միջոց է:

6. Ադրբեջանը մեծ հաշւով կորցրեց ԼՂ կարգաւորման գործընթացում պատերազմի շանտաժային խաղաքարտն օգտագործելու հեռանկարը: Չնայած ներկայիս փորձերին` այն այլեւս ո՛չ հայկական կողմի եւ ո՛չ էլ միջնորդ երկրների վրայ չի ազդում: Ադրբեջանն ապացուցեց, որ արցախեան հարցը ռազմական ճանապարհով լուծելն իր համար նոյնքան բարդ է, եթէ` ոչ աւելի, քան բանակցութիւններով: Ապրիլեան ձախողման պատճառով Բաքուն պատերազմական շանտաժի կիրառման առումով կորցրեց այնպիսի կարեւոր դաշնակցի, ինչպիսին Ռուսաստանն է: Նոր յարձակում, որն այս անգամ իսկապէս կարող է մեծամասշտաբ պատերազմի հանգել, Մոսկւան թոյլ տալ չի ցանկանում:

7. Այդ «պատերազմով», յատկապէս` դրա ընթացքում խաղաղ բնակիչների, գերեվարևած հայ զինծառայողների նկատմամբ իրականացրած գազանային յանցագործութիւններով Ադրբեջանը հասաւ նրան, որ ամրապնդեց միջազգային հանրութեան համոզմունքն Արցախն Ադրբեջանի ենթակայութեանը վերադարձնելու անթոյլատրելութեան հարցում:

8. Ամրապնդեց հայկական կողմի բանակցային դիրքերը: Արդէն 2016 թ. մայիսից ակնյայտ դարձաւ, որ հայկական կողմը փաստացի հրաժարւում է դրանց շուրջ բանակցութիւններից՝ դնելով հրադադարի լիակատար վերականգնման նախապայմանը: Ադրբեջանն ի վիճակի չէ դա կատարել, որովհետեւ դրանով էլ աւելի կամրապնդի առկա ստատուս քւօն: Արդիւնքում` գործընթացը մտել է կատարեալ փակուղի, որի պատասխանատուն է համարւում Բաքուն՝ հէնց ապրիլեան յարձակման արկածախնդրութեան պատճառով: Ստեղծւել է մի վիճակ, երբ Ադրբեջանը ոչ պատերազմ սկսելու «թոյլտւութիւն» է կարողանում ստանալ, ոչ էլ` արդիւնքի հասնել բանակցութիւններով:

Չնայած այս ամէնին` «ապրիլեան պատերազմը», որն աւելի ճիշտ կը լինի անւանել ապրիլեան քառօրեայ հերոսամարտ, երկարաժամկէտ հեռանկարում չի կանխել հնարաւոր մասշտաբային նոր պատերազմը: Դրա հաւանականութիւնը հիմա նոյնքան մեծ է, որքան անցած տարւայ ապրիլի 6-ին: Բայց այդ հերոսամարտը լուծեց ամենակարեւորը` ցոյց տւեց, որ Հայաստանում ապրող մարդը կարող է չլինել լաւ քաղաքացի, թերանալ լաւ պետութիւն կառուցելու գործում, բայց ամբողջ էութեամբ հայրենապաշտ է եւ հայրենապաշտպան: Ապրիլեան հերոսամարտն իրականում հայ հասարակութեանը հանեց ապրիլեան պատերազմի յաղթանակների դափնիների վրայ լեթարգիական քնի վիճակից:

«yerkir.am»

Յարակից լուրեր

  • «Ապառաժ»-ի խմբագրական. Կրկին ռազմավարական համաձայնագրի անհրաժեշտութեան մասին
    «Ապառաժ»-ի խմբագրական. Կրկին ռազմավարական համաձայնագրի անհրաժեշտութեան մասին

    Թէեւ ՀՀ վարչապետի վկայութեամբ բանակցութիւններ չեն ընթանում Ադրբեջանի եւ ՀՀ իշխանութիւնների միջեւ, սակայն հանդիպումների, ծանօթութիւնների եւ անցեալի պատմութեան յուշերի փոխանակման արդիւնքում պէտք է խոստովանել, որ ղարաբաղա-ադրբեջանական սահմանային գօտում փոխհրաձգութիւնները նւազել են:

  • ՀՀ վարչապետի Իրան այցի յատկանշելին…
    ՀՀ վարչապետի Իրան այցի յատկանշելին…

    Իրան-Հայաստան յարաբերութիւններում, 2019 թւականի փետրւարի 27-ին ՀՀ վարչապետ Ն. Փաշինեանի եւ նրան ընկերակցող պատւիրակութեան այցը յատկանշական պէտք է համարել, քանի որ. Հայաստանում իշխանափոխութիւնից յետոյ, մտահոգութիւն էր առաջացել այն մասին, թէ հնարաւոր է պաշտօնական Երեւանի քաղաքական արեւելման փոփոխութիւնը՝ հիւսիս-հարաւից դէպի Արեւմուտք: Այլ խօսքով, արեւելեան օրիենտացիան պէտք է, որ զիջէր արեւմտեանին:

  • «Հայրենիք»-ի խմբագրական. Համերաշխութի՞ւն, թէ՞ հայատեացութիւն
    «Հայրենիք»-ի խմբագրական. Համերաշխութի՞ւն, թէ՞ հայատեացութիւն

    Բեղուն գործունէութեան մէջ է ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խումբը, որ դրական վերլուծումով հաղորդագրութիւն մը լոյս ընծայած էր, տեղեկացնելով, թէ պատշաճ միջավայրի պահպանման անհրաժեշտութեան դիմաց, կ՛ողջունէ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի եւ Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի միջեւ յառաջիկային սպասուող՝ առաջին ուղղակի շփումներու պատրաստակամութիւնը։

  • Արցախի պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսեան Լիբանանի մէջ
    Արցախի պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսեան Լիբանանի մէջ

    16 մարտ 2019-ին սկսաւ Արցախի Հանրապետութեան պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսեանի Լիբանան այցելութիւնը: Պետական նախարարին կ՛ընկերակցի Արցախի Շահումեան շրջանի վարչակազմի ղեկավար Գագիկ Մարտիրոսեան:

  • Արցախը պէտք է լինի բանակցութիւնների ուղղակի եւ լիիրաւ կողմ
    Արցախը պէտք է լինի բանակցութիւնների ուղղակի եւ լիիրաւ կողմ

    «Factor.am»-ի հարցազրոյցը Արցախի ԱԺ ՀՅԴ խմբակցութեան ղեկավար Արմէն Սարգսեանի հետ:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։