Հա

Քաղաքական

24/08/2019 - 10:40

Այս օրէնքով հայկական հեռուստաընկերութիւնների ապագան դրւում է վտանգի տակ

168.am-ի հարցազրոյցը «Երկիր մեդիա» հեռուստաընկերութեան գործադիր տնօրէն Դաւիթ Յակոբեանի հետ:

«alikonline.ir» - 168.am-ի հարցազրոյցը «Երկիր մեդիա» հեռուստաընկերութեան գործադիր տնօրէն Դաւիթ Յակոբեանի հետ:

 

- Պարոն Յակոբեան, ի՞նչ կարծիք ունէք «Հեռուստատեսութեան եւ ռադիոյի մասին» օրէնքում կատարւած փոփոխութիւնների մասին, դրանք իրականում կարգաւորո՞ւմ, թէ՞ աւելի վատթարացնում են ոլորտը, որովհետեւ նման կարծիքներ էլ կան։

- Վերգետնեայ հեռարձակողների մասին օրէնքն արդէն հնացած է, որովհետեւ երբ դու ունես մի իրավիճակ, որտեղ մամուլը մուլտիմեդիա կերպար է ընդունում, հեռարձակւում է բոլոր հնարաւոր տարբերակներով, այդ ժամանակ վերգետնեայ հեռարձակումը դառնում է մամուլի հեռարձակման մի ձեւը: Կա համացանց, կան նաեւ այլ միջոցներ տեղեկատւութիւնը տեղ հասցնելու համար, եւ այս հատւածն արդէն ոչ մի օրէնքով կարգաւորում չի ստանում:

Ի՞նչ ունէինք մենք մինչեւ հիմա:

Ընդհանրապէս, հայկական վերգետնեայ հեռարձակող ռադիոընկերութիւնների եւ հեռուստաընկերութիւնների զարգացման պատմութիւնը երկար չէ: Ինչպէս գիտէք՝ ԽՍՀՄ տարիներին ունեցել ենք մէկ պետական հեռուստաընկերութիւն, յետոյ անկախութեան տարիների սկզբում կիսապետական եւս մէկը ունեցանք, յետոյ արդէն 90-ականների վերջից, 2000-ականների սկզբից սկսեցին ձեւաւորւել ներկայիս հեռուստաընկերութիւնների մեծամասնութիւնը։

Այս 20 տարւայ ընթացքում հեռուստաընկերութիւնների զարգացման էւոլիւցիան բոլորի աչքի առաջ է եղել. նոր տարածքներ, նոր ստուդիաներ, նոր ձեւաչափեր հաղորդումների, մօտաւորապէս 2000-ականներին սկսեցինք միջազգային ձեւաչափեր ձեռք բերել, եւ եկանք այնտեղ, որտեղ հիմա կանք: Ունենք հեռուստաընկերութիւններ, բայց չունենք տնտեսութիւն, այսինքն՝ հեռուստաընկերութեան հիմնական ֆինանսական մուտքը գալիս է գովազդներից, հովանաւորչութիւնից, նաեւ՝ որոշակի դրամաշնորհներից:

Երբ տնտեսութեան վիճակը վատանում է, բնականաբար, բոլոր հեռուստաընկերութիւնների կամ առհասարակ լրատւամիջոցների մօոտ խնդիր է առաջանում՝ ինչպէ՞ս կարողանան իրենց տնտեսութիւնը պահել: Այստեղ արդէն ի յայտ են գալիս տարբեր բամբասանքներ՝ էս մէկը սրա լրատւամիջոցն է, այն միւսը սրա կողմից է ֆինանսաւորւում, այն միւսը նրա կողմից է ֆինանսաւորւում, եւ անհաւասար պայմաններում մրցակցութիւնը դառնում է անտանելի:

Այսքան մանրամասն խօսեցի, որովհետեւ հեռուստաընկերութիւններն արդէն իսկ գոյատեւման խնդիր ունեն։ Հեռուստաընկերութիւնները, ռադիոկայանները պետական մուլտիպլեքսի մէջ չեն, բայց պետութեան աջակցութեամբ են հեռարձակւում։ Մասնաւոր մուլտիպլեքս ստեղծելն ընդհանրապէս ձեռնտու չի եղել, այլապէս բոլորը մասնաւոր մուլստիպլեքսի մէջ կը լինէին։ Մասնաւոր մուլտիպլեքսն ինքն իրենով նախ մեծ ներդրում է պահանջում, յետոյ, երբ ներդրում ես, պէտք է հասկանաս՝ ունենալո՞ւ ես յաճախորդ, այսինքն՝ լրատւամիջոց, որը լինելու է այդ մուլտիպլեքսի մէջ: Մեր երկրի բնակչութիւնն այնքան մեծ չէ, որ ձեռնտու լինի մասնաւոր, պետական եւ այլ մուլտիպլեքսներ ունենալ. այդ դէպքում մասնատւելու են եւ դառնան փոքր համայնքային մուլտիպլեքսներ, ամբողջ Հայաստանը չեն կարող ծածկել: Հայաստանի ռելիեֆն այնպիսին է, որ 200 կամ աւելի աշտարակներ պէտք է տեղադրել, որ կարողանան ամբողջ տարածքը հաւասար սփռումով ապահովել: Մասնաւորապէս, խօսքը հանրապետական ծածկոյթ ունեցող ռադիոընկերութիւնների եւ հեռուստաընկերութիւնների մասին է:

Բացի դրանից, օրէնքով մուլտիպլեքսի տարեկան պետական տուրքը, եթէ չեմ սխալւում, 100 մլն. դրամ է: Այսինքն՝ այդքան հսկայական ծախսեր, սպասարկման ծախսեր, դրան գումարած՝ տարեկան 100 մլն. դրամ էլ պէտք է վճարենք մասնաւոր մուլտիպլեքսի համար: Ես չգիտեմ՝ ինչու է սա արւում, բայց այս պայմանններում գրեթէ անհնար է, որ մասնաւոր մուլտիպլեքս բացւի: Այլ հարց է, որ իջեցնեն այդ ծախսերը կամ ինչ-որ ձեւով պետութիւնը փորձի աջակցել մասնաւոր մուլտիպլեքսերին։ Այդ դէպքում, վստահ եմ, որ հանրային մուլտիպլեքսի մէջ ոչ ոք չի մնայ, կը գնան մասնաւոր տիրոյթ, որովհետեւ հիմա էլ պետական մուլտիպլեքսի մէջ մասնաւորից աւելի շատ են վճարում։

 

- «Մեդիա պաշտպան»-ն այս օրէնքի նախագծի վերաբերեալ յայտարարութիւն էր տարածել, որտեղ մասնաւորապէս նշւում է, որ, երբ ամբողջ աշխարհում գնում է լրատւամիջոցների ազատականացման գործընթաց, տարակուսելի է հասարակական կազմակերպութիւնների միտումը՝ անհամադրելի առաւելութիւններ ընձեռել պետական միջոցներով սնւող եւ պետական վերահսկողութեան տակ գտնւող լրատւամիջոցներին։ «Այս հանգամանքը ոչ միայն հարցականի տակ կդնի մասնաւոր հեռուստաընկերութիւնների մրցունակութիւնը, այլեւ կարող է տանել այս բիզնեսի վերացմանը»,- ասւած է յայտարարութեան մէջ։ Դուք նման միտում տեսնո՞ւմ էք։

- Մի քիչ կոշտ է ասւած, բայց նման յայտարարութիւններ վստահաբար լինելու են: Յոյս ունենանք, որ սրա տակ չկան քաղաքական նպատակներ, բայց պարտադիր չլինելով նաեւ, որ շահագրգիռ կողմերը մասնակցեն օրէնքի քննարկմանը, օրէնքի նախաձեռնողները որեւէ հեռուստաընկերութիւնում կամ ռադիոընկերութիւնում ներսից ուսումնասիրութիւն չեն արել, ես հարցրել եմ իմ բոլոր գործընկերներին, չկայ մի վերգետնեայ հեռարձակող, որոնց հետ քննարկում եղած լինի, հարցնեն՝ ինչ խնդիրներ ենք մենք տեսնում: Մեզ մօտ ցանկացած պարագայում միանգամից մակերեսային անուն են դնում՝ սա այս մէկինն է, նա այն մէկինն է, եւ աւելի շատ քաղաքական հաշիւներ մաքրելու դաշտ է դառնում: Բայց հաշւի չեն առնում, որ հեռուստատեսութեան եւ ռադիոյի ոլորտը, առնւազն, վտանգի տակ կարող է դրւել: Երեւի սա է նկատի ունեցել «Մեդիա պաշտպան»-ը:

Առհասարակ, երբ այսօր նայում ենք առաջարկւող նախագիծը, գրեթէ նոյնն է, այն աննշան փոփոխութեամբ, որ պետական հանրային մուլտիպլեքսը պէտք է ծառայի պետութեան եւ հանրային շահին: Չեմ առարկում, բայց այն հսկայական ֆինանսական միջոցները, որ ծախսում ենք հանրային եւ պետական հեռարձակողների վրայ, եթէ փորձենք ազգային ծրագրերով, ոչ թէ օրւայ իշխանութեան ծրագրերով դարձնել, օրինակ՝ դրամաշնորհներ, ես վստահ եմ՝ պետութիւնը կունենայ այս 16 հեռուստաընկերութեան տեսքով պետական հեռուստաընկերութիւններ եւ ռադիոընկերութիւններ, որոնք կը լուսաբանեն այն ծրագրերը, որոնք մեր ազգային արժէքների պահպանման համար են՝ նոր սերունդ, զինւած ուժեր, կրթութեան համակարգ, բնապահպանական հարցեր:

 

- Իսկ օրէնքի նախագիծը միտւա՞ծ է խօսքի ազատութեան սահմանափակմանը, ինչպէս որոշ շրջանակներ պնդում են:

- Ոչ: Ընդհանրապէս, խօսքի ազատութիւնը սահմանափակելն անհնար է նոյնիսկ բռնատիրական երկրներում: Զգուշաւոր մարդը չի խօսի, այն մարդը, ով սկզբունքային եւ գաղափարական մօտեցում ունի, կը խօսի: Ի՞նչ է նշանակում՝ խօսքի ազատութեան սահմանափակում: Խօսքի ազատութիւնը Հայաստանում անկախութիւնից ի վեր երբեք չի կարողացել սահմանափակել որեւէ մի իշխանութիւն: Վախի մթնոլորտ, կարող է, ստեղծւել է, բայց խօսքի ազատութեան սահմափակումն անհնար է:

 

- Ստացւում է՝ հիմնական խնդիրը, որ ստեղծւելու է ձեզ համար, մասնաւոր մուլտիպլեքսի խնդի՞րն է։

- Երբ դու վերցնում ու ասում ես՝ ուզում ենք զարգացնել մասնաւոր հեռուստատեսութիւնը, դրա համար մասնաւոր մուլտիպլեքսի հնարաւորութիւն տանք, ընկերներ, ճշտե՞լ էք՝ մասնաւոր մուլտիպլեքսն ինչո՞ւ մինչեւ հիմա չի բացւել, կարո՞ղ է ձեռնտու չի եղել դրա բացումը: Եթէ ձեռնտու լինէր, վստահ եղէք՝ կը բացէին: Եթէ չեն բացել, ուրեմն յաճախորդ չունեն, որ բացեն, որովհետեւ մենք ունենք փոքր բնակչութիւն: Մեր երկրին ձեռնտու չէ մի հատ պետական մուլտիպլեքս, մի հատ՝ մասնաւոր, մանաւանդ, որ ոսկէ միջինը կարող ենք գտնել: Մենք ԽՍՀՄ-ից ժառանգութիւն ենք ստացել հսկայական հեռուստաաշտարակը, որը հիմա պետական փակ բաժնետիրական ընկերութիւն է. կարելի է կարգաւորել այդ աշտարակի գործունէութիւնը, վճարովի ծառայութիւններն աւելացնել կամ պետութեան կողմից սուբսիդաւորել, բայց այնպէս լինի, որ հեռուեւստաընկերութիւնները կարողանան աշխատել: Եթէ հեռուստաընկերութիւնները, ռադիոընկերութիւններն ունեն լիցենզիայի որոշակի ժամանակահատւած, այդ ոլորտի մէջ փորձէք մտցնել որոշակի վերահսկողութիւն: Եթէ ես շահել եմ իմ կապուղին՝ ներկայացնելով մի ծրագիր, որը 5 տարւայ ընթացքում ձեւափոխել, սարքել եմ անյայտ մի ծրագիր, ասել եմ՝ այս չի ստացւում, միւսն եմ արել, այդտեղ խնդիր ունեցէք տւեալ հեռուստաընկերութեան հետ՝ ճիշտ է աշխատել, թէ սխալ: Բայց եթէ դուք ընդհանրապէս ուզում էք անել մի բան, որի արդիւնքում մանր-մունր համայնքային մասնաւոր հեռուստաընկերութիւններ եւ անհասկանալի հանրային 5 ալիք ունեցող հեռուստաընկերութիւն է ստեղծւելու, ապա ստացւում է՝ գնում ենք Կոմկուսի ժամանակներ:

Լաւ, ենթադրենք՝ վարչապետը հիմա ժողովրդական մարդ է, նախկինները դիկտատոր էին, բա որ վաղը նորից դիկտատոր փոխւեց, այդ ժամանակ ի՞նչ է լինելու։ Այսինքն՝ եթէ այսօր մի բան անում ենք՝ պէտք է հաշւի առնենք ամէն ինչ:

Ընդհանրապէս, հեռուստատեսութիւնը Հայաստանում այսօր ձեռնտու բիզնես չէ, մարդիկ, ովքեր հեռուստատեսային գործի մէջ են, հասկացել են, որ արագ զարգացող աշխարհում երիտասարդութիւնը համացանցից աւելի շատ է օգտւում, քան հեռուստաեթերից: Մենք սոցիոլոգիական հարցում ենք անցկացրել՝ եթերում այդ պահին աւելի քիչ մարդ է դիտում, քան, երբ նոյն ծրագիրը հետագայում պտտւում է համացանցում: Մի քանի տարի յետոյ մարդիկ ընդհանրապէս ժամանակ չեն ունենալու կամ իրենց հասանելի ձեւերով են փորձելու հեռուստատեսութեան արտադրանքը նայել:

Ընդհանրապէս, հեռուստատեսութիւնը դառնալու է արտադրամաս, որտեղ ուղղակի արտադրելու է, թէ իր արտադրանքը ոնց է իրացնելու, դա այլ հարց է՝ իրեն հասանելի, մատչելի ձեւով կը փորձի դա անել: Օրինակ՝ նախկինում ո՞վ կը մտածէր, որ ցանկացած մարդ կարող է ուղիղ հեռարձակել ցանկացած իրադարձութիւն, հետն էլ՝ խօսել: Մի ժամանակ հեռուսաընկերութիւնները աւտոբուսներով, հսկայական անձնակազմով էին գնում դէպքի վայր, որպէսզի ուղիղ եթեր ապահովեն: Այսինքն՝ մենք մի քանի տարի յետոյ ընդհանրապէս ուրիշ տեղում ենք յայտնւելու:

 

- Հետեւաբար՝ մեզ պէտք է աւելի ժամանակակից օրէնսդրական նախաձեռնութիւն։

- Այո, մեզ պէտք է աւելի ժամանակակից օրէնսդրական նախաձեռնութիւն, որը կը վերաբերի ոչ թէ վերգետնեայ հեռարձակողներին, այլ աուդիօ-վիդէօ հեռարձակողներին: Այսինքն՝ կապ չունի՝ ինչպէս ես հեռարձակում՝ վերգետնեա՞յ, թէ՞ համացանցով, դու ամէն դէպքում պէտք է ունենաս մի օրէնք, որը համակարգի ամէն ինչը: Օրէնքը նրա համար է, որ այդ դաշտում, ոլորտում աշխատող մարդիկ աւելի համակարգւած աշխատեն:

 

- Իսկ եթէ օրէնքն այս տեսքով ընդունւի՞։

- Հայկական հեռուստաընկերութիւնների ապագան դրւում է վտանգի տակ։ Այսինքն՝ դառնում է մի պետական հեռուստաընկերութիւն։ Երբ նոր մտայ հեռուստատեսութեան ոլորտ, այն ժամանակ մասնագէտներ քիչ կային։ Յետոյ բոլոր հեռուստաընկերութիւններում ներքին կարգով դպրոցի նման բան սարքեցին, աշխատողներին բերում էին, պատրաստում կամ վերապատրաստում էին, յետոյ ընդունում աշխատանքի, որովհետեւ դրանից առաջ միայն Հ1-ի դպրոցը կար։ Յետոյ տարբեր հեռուստաընկերութիւններ, համաշխարհային փորձն ուսումնասիրելով, փորձեցին իրենց ձեռագրերն ունենալ. եթէ հիմա նայէք, ապա հեռուստաընկերութիւններն իրենց գոյնն ու ոճն ունեն։ Ներքին դպրոցի արդիւնքում իրենց տարբերութիւնները եղան։ Հիմա այս ամէնը փորձելու ենք աւերել ու յետ գնալ, նորից մի դպրոցի վրայ յենւել։ Եթէ քաղաքական տեսանկիւնից նայենք, ապա հնարաւոր է, որ բոլորն էլ պէտք է փակենք, բայց այդ հաշւարկներն էլ են սխալ լինելու։

Այստեղ հարցն այն է, որ ընդհանրապէս ոլորտից հասկացող մարդիկ, որոնք երկար տարիների հաշիւներ չունեն մաքրելու այդ ոլորտի հետ, պէտք է հասկանան, որ այս ձեւով մասնաւոր հեռուստաընկերութիւնների դաշտը վտանգւում է։ Իսկ եթէ նայէք հանրայինի անցնող տարիների գործունէութիւնը, այնտեղ էլ պրոֆեսիոնալ թիմ կայ, բայց իր փոքր շենքով չի կարողանալու 5 ալիք սպասարկել։

Պետութեան վրայ հնգակի թանկ է նստելու՝ նոր օրէնքով սպասարկել հայկական հանրային հեռուստատեսութիւնը։ Կամ էլ պէտք է անընդհատ հարցազրոյցների վրայ հիմնւած տարբեր ալիքներ լինեն։ Հեռուստաընկերութեան տարածքները դրսում մի 5-6 անգամ աւելի մեծ են, քան մեզ մօտ։ Մենք մեր երկրի չափերով պէտք է փորձենք մեր գործունէութիւնը ձեւաւորել, որովհետեւ սրա արդիւնքում վաղը է՛լ աւելի մեծ բեռ է ընկնելու պետութեան վրայ։ Կամ մենք ստիպւած ընկնելու ենք տարբեր միջազգային ֆինանսական հոսքերի հետեւից, իսկ մեր երկրին ո՞րն է օգուտ տալու, դա արդէն պետութեան օրւայ պատասխանատուի պատասխանատւութեան հարցն է։ Հայաստանը բարդ աշխարհագրական դիրքում ու տարբեր պետութիւնների հետաքրքրութեան տիրոյթում է գտնւում, եթէ պետութիւնը չգիտակցի՝ այս ոլորտում ինչ է ուզում, ապա ուրիշ երկրներից անընդհատ կը գիտակցեն։ Այսօր, եթէ Հայաստանում փող չկայ, ապա հիւսիսում, հարաւում, արեւելքում ու արեւմուտքում լիքը փողեր կան, եւ այդ փողերն օգտագործվելու են մեր հասարակութեան վրայ ազդեցութիւն գործելու համար, իսկ դրա համար ամենայարմար տարբերակը լրատւամիջոցն է։

 

ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։