Հա

Օրակարգ

26/05/2019 - 14:10

Ուրմիայի գոյամարտի վճռորոշ դերը՝ 1918 թ. Մայիսեան յաղթանակներում

Թուրքական բանակը մինչ 1918 թ. Մայիսեան ջախջախիչ պարտութիւնները, արդէն բազմիցս ճաշակել էր հայի անկոտրում կամքի ու բազկի զօրութիւնը...

Դ. Մ.

 

Թուրքական բանակը մինչ 1918 թ. Մայիսեան ջախջախիչ պարտութիւնները, արդէն բազմիցս ճաշակել էր հայի անկոտրում կամքի ու բազկի զօրութիւնը...

Դեռեւս 1915 թ.-ի ապրիլին, Իրանի Ատրպատական հերթական ներխուժման օրերին, թուրքական բանակը Խալիլ փաշայի գլխաւորութեամբ Դիլմանում զօրավարներ՝ Անդրանիկի ու Նազարբէգեանի ջոկատների հուժկու հարւածների տակ գլխովին ջախջախւեց: Նազարբէգեանի մարտական ու զինւորական տաղանդի շնորհիւ, հետագային եւս, 1918 թւականի մայիսեան հերոսամարտերում, նոյն Սարդարապատում, թուրք ոսոխը կրկին անգամ ծունկի է գալիս:

Դիլմանի յաղթանակը, ինչպէս ժամանակին բնութագրել է Սիմոն Վրացեանը, նաեւ պատճառ դարձաւ մէկ այլ փառահեղ յաղթանակի՝ որն նւիրականացւեց Վանի հերոսամարտում...

* * *

Առաջին Համաշխարհայինի ժամանակաշրջանում Ատրպատականի հայութեան շղթայական արհաւիրքներին զուգընթաց եղել են նաեւ առանձնայատուկ նշանակութեամբ հերոսական գոյամարտեր, որոնք արգելակեցին թուրքական հայաջինջ քաղաքականութեան ամբողջացումն Ատրպատականում: Այդպիսին է եղել Ուրմիայի հերոսամարտը (1918 թ. գարնան): «Այդ մասին,- ինչպէս նկատել է Ա. Ամուրեանը,- դժբախտաբար քիչ բան է գրւած»: Դրա կարեւորութիւնը, ըստ նրա՝ սակայն, շատ մեծ է հետեւեալ նկատառումներով.

1-Թուրքական ներխուժող բանակի աջ թեւի առաջխաղացումը (Ալի Իհսան փաշայի գլխաւորութեամբ) դանդաղում է ամիսներ շարունակ (առնւազն 5-6 ամիս), որը կատարւում էր պարսկական Ատրպատականի վրայով:

2-Այդ դանդաղեցումը հնարաւորութիւն է տալիս Արարատեան դաշտի Երեւանի հայութեանը ինքնապաշտպանութեան միջոցների դիմել, որը արդիւնաւորւեց Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի եւ Ղարաքիլիսայի հերոսամարտերով:

3-Թուրքը չկարողացաւ հասնել իր նպատակին՝ ջարդել գլխովին Սալմաստ-Ուրմիայի հայութեանը:

Ահա այս երեք գլխաւոր պարագաներն են, որ պատմականօրէն արժեւորում են Ուրմիայի վճռորոշ գոյամարտը եւ նշում այն նպաստը, որ Պարսկաստանի հայութիւնը ընծայել է մայիսեան հերոսամարտերին:

Եւ իզուր չէ, որ Ալի Իհսան փաշան հետագային խոստովանել է. «Եթէ չլինէին հայերը, մենք կը գրաւէինք Կովկասը»...

Յարակից լուրեր

  • Հոգեհանգստեան պաշտօն՝ 1918 թւականի մայիսեան հերոսամարտերի նահատակների յիշատակին՝ Նոր Ջուղայում
    Հոգեհանգստեան պաշտօն՝ 1918 թւականի մայիսեան հերոսամարտերի նահատակների յիշատակին՝ Նոր Ջուղայում

    Հոգեհանգստեան պաշտօն՝ ի յիշատակ հայոց ազգի ազատութեան ճանապարհին 1918 թւականին, Բաշ-Ապարանի, Սարդարապատի եւ Ղարաքիլիսայի հերոսամարտերում նահատակւած հայորդիների։

  • Իրական եւ վիպական Դրոն
    Իրական եւ վիպական Դրոն

    19-րդ դարավերջի եւ 20-րդ դարասկզբի հայ ազգային ազատագրական պայքարի պատմութիւնը հարուստ է նւիրական անուններով, որոնցից յատկապէս Նիկոլ Դումանի, Աղբիւր Սերոբի, Անդրանիկի, Հրայր Դժոխքի, Գէորգ Չաւուշի, Քեռու, Եփրեմ խանի(1), Սեբաստացի Մուրադի եւ Սեպուհի ներկայութիւնը կարող է պատիւ բերել մարտական խիզախումների նոյնիսկ ամենահարուստ պատմութիւնն ունեցող ժողովրդին:

  • Խմբագրական. Շուշին անվտանգութեան ապահովման հիմնական յենակէտ է
    Խմբագրական. Շուշին անվտանգութեան ապահովման հիմնական յենակէտ է

    Մայիս 8-ը սակայն ամէնէն շատ կը կեդրոնանայ Շուշիի ազատգրումի ունեած ռազմավարական նշանակութեան վրայ, որ ըստ էութեան դարձաւ նաեւ ամբողջ Արցախի ազատագրումի կարեւորագոյն անկիւնաքարը։ Շուշին ռազմագիտական առումով դարձաւ յենակէտը ամբող Արցախի անվտանգութեան ապահովման եւ այդ ճամբով նաեւ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան։ Շուշին, ըստ էութեան երաշխաւորեց թէ՛ Արցախի եւ թէ՛ Հայաստանի հանրապետութիւններու անվտանգութիւնը։ Այդ հանգամանքով նաեւ պետականութեան շարունակականութիւնը։

  • Մայիսեան յաղթանակների գաղափարա-քաղաքական մշտանորոգ պատգամը…
    Մայիսեան յաղթանակների գաղափարա-քաղաքական մշտանորոգ պատգամը…

    Առնւազն անցնող հարիւրամեակում Հայաստան երկրի ու Հայաշխարհի համար մշտապէս «Յաղթանակների ամիս» նշանաւորւող ՄԱՅԻՍ-ը, ինչպէս երբեւէ, այս տարի եւս մուտքագրւեց Մայիսմէկեան՝ աշխատաւորութեան փառապանծ տօնով…

  • «Լռութեան» աղաղակող ձայնը…
    «Լռութեան» աղաղակող ձայնը…

    Յարգելի ընթերցողները հաստատապէս արդէն իրազեկւած են, որ Հայոց Ցեղասպանութեան 105-րդ տարելիցին նւիրւած ոգեկոչման ու պահանջատիրական համայնքային ձեռնարկներն ու միջոցառումները կայանալու են ամենեւին նոր իրավիճակի՝ կորոնավիրուսից բխող արտակարգ դրութեան պայմաններում…

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։