Հա

Ազգային

15/11/2015 - 08:00

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Էդգար Շահին (1874-1947)

Էդգար Շահին կը հանդիսանայ 19-րդ դարավերջի եւ 20-րդ դարասկիզբի հայ երիտասարդ գեղանկարիչներու փարիզեան սերունդին (Տիգրան Փոլադ, Վարդան Մախոխեան, Յակոբ Կիւրճեան, Երւանդ Քոչար) ճառագայթող դէմքերէն մէկը, որ ոչ միայն հայկական գեղանկարչութիւնը բացաւ նոր հորիզոններու, այլեւ՝ հայ անունը եւ հայկական հանճարը պանծացնող բարձունք մը նւաճեց ֆրանսական գեղարւեստի աշխարհին մէջ։

Աշխարհահռչակ գծանկարիչն ու փորագրական գեղանկարչութեան հայ վարպետը

Ն.


Հոկտեմբերի 31-ին նշեցինք ծննդեան տարեդարձն աշխարհահռչակ գծանկարիչ եւ փորագրական գեղանկարչութեան հայ վարպետ Էդգար Շահինի:
Էդգար Շահին կը հանդիսանայ 19-րդ դարավերջի եւ 20-րդ դարասկիզբի հայ երիտասարդ գեղանկարիչներու փարիզեան սերունդին (Տիգրան Փոլադ, Վարդան Մախոխեան, Յակոբ Կիւրճեան, Երւանդ Քոչար) ճառագայթող դէմքերէն մէկը, որ ոչ միայն հայկական գեղանկարչութիւնը բացաւ նոր հորիզոններու, այլեւ՝ հայ անունը եւ հայկական հանճարը պանծացնող բարձունք մը նւաճեց ֆրանսական գեղարւեստի աշխարհին մէջ։
Էդգար Շահինի արւեստին եւ հզօր տաղանդին մասին ֆրանսացի արւեստաբան Մաքս Ռոժէ գրած է.- «Այն հարստութիւնը, որ մեզ պարգեւեց Շահին, կը պարտաւորեցնէ աւելիով գնահատելու անոր տաղանդին հզօրութիւնն ու հմայքը»:
Նոյնպէս ֆրանսացի՝ արւեստաբան Շառլ Շենէոլ իր կարգին կը վկայէ.- «Էդգար Շահին. ահա՛ մեր կերպարւեստին նորայայտ փառքերէն մէկը: Դիտեցէք իր օֆորթները (մետաղի վրայ փորագրութիւնները). օր մը պիտի նախընտրէք անոր «Պառաւ»-ը, յաջորդ օրը՝ «Շաթօ Ռուժ»-ը եւ այսպէս շարունակ: Այս ամենուն համար միայն մէկ բառ կայ՝ «ապշեցուցիչ»:
Իսկ իտալացի արւեստաբան Փ. Օքքինի գնահատականներու շարքը կամբողջացնէ հետեւեալ վկայութեամբ՝ «Շահին ոչ միայն նրբաճաշակ արւեստագէտ է, այլեւ՝ նրբազգաց հոգեբան, պատմագէտ»:
Ահա այսպիսի՛ տաղանդի եւ հռչակի տէր է ֆրանսահայ նկարիչ Էդգար Շահինը, որ հանդիսացաւ 20-րդ դարու փորագրական գեղանկարչութեան նշանաւոր վարպետ մը, որուն ազգային ինքնատիպ արւեստը կը նկատւի հայ եւ եւրոպական կերպարւեստի նշանակալի երեւոյթներէն մէկը։
Ահա՛ ամփոփ եւ դիպուկ բնութագրումը հայկական գեղանկարչութեան մեծատաղանդ այս ներկայացուցիչին։
Ծնած Վիեննա՝ 31 հոկտեմբերի 1874-ին, Էդգար Շահին մանկութեան եւ պատանեկութեան տարիները անցուց Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, ուր յաճախեց Գատը գիւղի «Մխիթարեան» վարժարանը եւ կանուխ տարիքէն աշակերտեց յայտնի նկարիչ Մելքոն Տիրացուեանին։ 1890-92-ին ուսումը շարունակեց Վենետիկի «Մուրադ-Ռաֆայէլեան» վարժարանին մէջ, իսկ 1893-ին հաստատւեցաւ Փարիզ, ուր գեղանկարչական իր տաղանդը կատարելագործեց ատենի մեծահռչակ Ժիւլիէն ակադեմիային մէջ։
1896-էն սկսեալ, «Մարդկային թշւառութիւն» ընդհանուր խորագիրը կրող գեղանկարչական աշխատանքներով («Մուրացկանը» - 1896, «Փողոցի անկիւն մը» - 1897, «Շնչահեղձը» - 1898, «Անապաստանը» - 1899 եւ «Փողոց Մոնմարթրի մէջ») մասնակցեցաւ տարբեր ցուցահանդէսներու: Իսկ 1899-ին ձեռնամուխ եղաւ փորագրական գեղանկարչութեան, որ անմիջապէս լայն ճանաչում ապահովեց երիտասարդ արւեստագէտին։
1901-ին մասնակցեցաւ Վենետիկի բիենալէին: Սկզբնական շրջանի իր փորագրութիւնները («Աղբահաններ», «Պետրոս Շահին», «Անատոլ Ֆրանս», «Լաթահաւաք կինը», «Զբօսանք», «Հայկական երեկոյի ծրագիր», «Ջեմմա», «Լիլի», «Լուիզ Ֆրանս», «Բեռնակառք», «Գործազուրկը», «Թխահերն ու շիկահերը», «Ինկած ձին») կը յատկանշւին մէկ կողմէ մարդոց գոյութեան պայքարն ու թշւառութիւնը, իսկ միւս կողմէ պերճանքն ու շռայլանքը խորութեամբ պատկերող ինքնուրոյն արւեստով:
Շահին իր գործերուն մէջ կիրարկեց փորագրութեան գրեթէ բոլոր եղանակները (օֆորթ, փափուկ լաք, աքւաթինթա), սակայն իր նախընտրութիւնը միշտ ալ եղաւ չոր ասեղով փորագրութիւնը, զորս հասցուց կատարելութեան:
1905-էն սկսեալ Շահին պարբերաբար ապրեցաւ ու ստեղծագործեց նաեւ Իտալիոյ մէջ։ Հռչակաւոր են իր «Իտալական տպաւորութիւններ» շարքի գործերը («Կուլոնի աբբայարանը» - 1915, «Սուրբ Պետրոսի ջրանցքը», «Ոգիներու տունը», «Սուրբ Մարկոսի հրապարակը», «Ի՜նչ գեղեցիկ հայկական քիթ» - 1921, «Հմայիչ կինը», «Հրաշալի երեխան», «Ֆրանչեսկոնի» - երեքն ալ 1922-25 տարիներուն եւ այլն): Այդպէ՛ս, ան արժանացաւ Վենետիկի մեծ նկարիչի եւ պատւաւոր քաղաքացիի տիտղոսին:
1930-ականներուն Շահին ստեղծագործական աշխատանքով ապրեցաւ Անգլիայում եւ Լա Մանշի ափերը, ստեղծեց բացառիկ գեղեցկութեամբ բնանկարներու շարք («Քրաուզիկ», «Ձկնորսական նաւակներ», «Փոքրիկ լողափ» եւ այլն):
Շահին ստեղծեց նաեւ հայ իրականութենէն վերցւած մեծարժէք գործեր, որոնց շարքին են «Ալեւոր հայը», Պօղոս Նուպարի, տիկին Զարմիկեանի, օրիորդ Երամի եւ ուրիշներու դիմանկարները: Գրիգոր Զոհրապի առաջարկութեամբ ստեղծեց մետաղի վրայ փորագրութիւն մը, ուր պատկերւած են ջարդէ փրկւած հայ որբեր, իսկ խորքին՝ Անիի հանրածանօթ Հովիւի եկեղեցին է:
Շահինի ժառանգութեան մաս կը կազմեն նաեւ գիրքերու նկարազարդման մեծարժէք գործեր։ Ձեւաւորած ու նկարազարդած է Անատոլ Ֆրանսի «Կատակերգական պատմութիւն»-ը, Գիւստաւ Ֆլոբերի «Նոյեմբեր»-ը, Գաբրիէլ Մուրէի «Փարիզի տօնավաճառի մարդիկ» (140 օֆորթ), Մորիս Բարէսի «Վենետիկի մահը», Վերգիլիոսի «Մշակականք»-ը (Տիգրան Փոլադի ու 15 այլ նկարիչներու հետ) եւ այլ գրքեր:
Շահին ընտրւեցաւ բազմաթիւ Ընկերութիւններու (Հռոմի իտալական գեղարւեստի ազգային, Լոնդոնի գեղարւեստի թագաւորական եւ այլն) եւ միութիւններու (փորագրողներու եւ այլն) անդամ:
1928-ին հեռակայ կարգով ընտրւեցաւ Հայաստանի Կերպարւեստագէտներու միութեան պատւոյ անդամ:
1936-ին Երեւանի ու Թբիլիսիի, իսկ 1940-ին՝ Լենինգրադի Էրմիտաժ թանգարաններուն մէջ կազմակերպւեցան Շահինի փորագրութեանց ցուցահանդէսները։
Շահին իր գործերէն շուրջ 160-ը նւիրեց Հայաստանին եւ Երեւանի Ազգային պատկերասրահին մէջ ունեցաւ իր յատուկ բաժինը: 1974-ին, 1994-ին եւ 2004-ին Երեւանի մէջ կազմակերպւեցան Էդգար Շահինի ծննդեան 100, 120 եւ 130-ամեակներուն նւիրւած ցուցահանդէսներ:
Է. Շահինի գործերը կը պահւին Փարիզի Ազգային գրադարանին, Վենետիկի Քաղաքային թանգարանին, Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին (300-է աւելի), Էրմիտաժի, Մոսկւայի Պուշկինի անւան կերպարւեստի կենտրոնին ու եւրոպական բազում երկիրներու թանգարաններուն մէջ:
Իր կենդանութեան Էդգար Շահին արժանացաւ ոսկէ մեդալի (1900-ին, Փարիզ) եւ ոսկէ մեծ մրցանակի (1903-ին, Վենետիկ), Ֆրանսիայի պատւոյ լեգէոնի ասպետի աստիճանին եւ շքանշանին:
Աշխարհահռչակ հայ գեղանկարիչը իրաւամբ կը հանդիսանայ հայկական արւեստի պարծանքը։

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։