Հա

Ազգային

09/08/2016 - 10:10

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Վախթանգ Անանեան (1905-1980)

Յուլիսի 26-ին, 111 տարի առաջ, հայոց հայրենիքի գեղեցկագոյն շրջաններէն Դիլիջանի մէջ, լոյս աշխարհ եկաւ Վախթանգ Անանեան անունով շնորհալի մանուկ մը, որ ի վերուստ կոչւած էր տաղանդազարդ իր բարձունքը նւաճելու արդի հայ գրականութեան մէջ:

Հայաստանի կենդանական աշխարհին եւ կանաչազարդ բնութեան մարդասէր պատմիչը

Ն.


Յուլիսի 26-ին, 111 տարի առաջ, հայոց հայրենիքի գեղեցկագոյն շրջաններէն Դիլիջանի մէջ, լոյս աշխարհ եկաւ Վախթանգ Անանեան անունով շնորհալի մանուկ մը, որ ի վերուստ կոչւած էր տաղանդազարդ իր բարձունքը նւաճելու արդի հայ գրականութեան մէջ:
Որսորդական արկածախնդրութեանց կախարդանքը, կենդանական աշխարհի վայրի, այլեւ անսպառ կենսունակութիւնը եւ հայրենի կանաչ բնութեան ամբողջ գեղեցկութիւնը, իրենց ամենայն պարզութեամբ ու մարդասիրական խոր ընկալումով, տաք ու համով հացի պէս՝ ձեռքէ ձեռք խլւող գրական սնունդի վերածւեցան Վախթանգ Անանեանի գրչին տակ:
Հայոց սերունդներու պատանեկան տարիքի ընթերցանութեան անբաժան ընկերակիցը դարձան իր «Յովազաձորի գերիները», «Սեւանի ափին» եւ «Որսորդական պատմւածքներ» շարքի բազմահատոր գործերը, ուր Վախթանգ Անանեան ի մի բերաւ պարզ ու վճիտ հայերէնով, կերպարներու եւ պահերու դիպուկ շնչաւորումով, գեղարւեստական պատումի տաղանդով եւ մարդկային ու բնական աշխարհի պաշտամունքով յագեցած գրական հարստութիւն մը:
Մեծն Պարոյր Սեւակ փաստօրէն կարտայայտէր մեր ժողովուրդին անխառն գնահատանքը՝ օրին հաստատելով, որ «Վ. Անանեանի «Սեւանի ափին» վիպակը մի նոր նւաճում է ինչպէս հեղինակի, այնպէս էլ մեր գրականութեան համար: ... Նա գրում է հիւթեղ, պարզ ու հասկանալի, ժողովրդական բառ ու բանով հարուստ, հետաքրքիր լեզւով: Նրա լեզւամտածողութիւնը գերազանցապէս հայերէն է, զերծ օտարութիւններից»:
Տարբեր ալ չէր կրնար ըլլալ գրական-ստեղծագործական ժառանգութիւնը Վ. Անանեանի, որուն կեանքն ու գործը առաջնորդւեցաւ այն փիլիսոփայութեամբ, թէ «այն՝ ինչ մարդը կարող է սովորել ու հասկանալ դժբախտութեան մէկ օրում, չի կարող հասկանալ բարեկեցիկ կեանքի մի քանի տարում»...
Հայ գրականութեան մէջ որսորդական պատմւածքի կախարդական աշխարհը նւաճած մեծանուն գրողը ծնած էր 1905-ի յուլիսի 26-ին (Նոր տոմարով՝ օգոստոսի 8-ին), Դիլիջանի գաւառի Պօղոսքիլիսա (հետագային՝ Շամախեան) գիւղը (այժմ՝ Դիլիջան քաղաքի շրջակայքը):
Մանկութիւնը անցուց հայրենի գիւղին գիրկը: Սկզբնական կրթութիւնը ստացաւ տեղւոյն գիւղական դպրոցին մէջ: 1915-ին ընդունւեցաւ Դիլիջանի ծխական դպրոցը, բայց ուսման վարձը չկարենալով վճարել՝ երկու տարի յետոյ դուրս մնաց դպրոցէն: Ինչպէս հայկական հանրագիտարանը կը վկայէ՝ հետագային, գրողը ցաւով պիտի յիշէր՝ «Աւարտւեց իմ ուսման ժամանակաշրջանը: Դրանից յետոյ իսկական դպրոց այլեւս չեմ տեսել: Իմ դպրոցը եղել է մայր բնութիւնը, որի գրկում ես մեծացել եմ»:
1926-ին տեղափոխւեցաւ Երեւան, ուր աշխատեցաւ «Մաճկալ» (1930-1931), «Սոցիալիստական գիւղատնտեսութիւն» (1931-1935) թերթերու խմբագրութեանց մէջ: Եղաւ «Կոլխոզնիկ» թերթի պատասխանատու խմբագիր (1935): 1941-ին, հարիւր-հազարաւորներու շարքին, Վ. Անանեան իր կարգին զօրակոչւեցաւ բանակ եւ մինչեւ Երկրորդ Աշխարհամարտի աւարտը, մասնակցեցաւ Խորհրդային Միութեան մղած այսպէս կոչւած Մեծ Հայրենականին: Նախախնամութիւնը զինք ողջ պահեց եւ 1945-ին, վերադառնալով պատերազմէն, ան նոր թափով վերսկսաւ ստեղծագործական իր աշխատանքը:
Այդպէ՛ս, տասնամեակներու վրայ երկարած իր անխոնջ աշխատանքով ու բեղմնաւոր գրիչով, Վ. Անանեան արժանաւորապէս դարձաւ հայ գրականութեան մէջ արկածային պատումի գրական սեռին հիմնադիրը՝ ստեղծելով հայ արձակի մնայուն արժէքներ: Ընթերցող լայն հասարակութեան առջեւ բացաւ կախարդանքներու նոր աշխարհ մը եւ հրաշքներու ամբողջ նոր գանձարան մը, որոնք գերեցին մանուկ թէ տարեց ընթերցողին: Իր ստեղծագործութիւնները մեծ ճանաչումի եւ լայն ժողովրդականութեան արժանացուցին Վ. Անանեանին:
Իր առաջին ստեղծագործութիւնը՝ «Չոլախ Թաքոն» հրատարակւեցաւ «Պիոներ» ամսագրի էջերուն, 1927-ին: Իսկ առաջին վիպակը «Կրակէ օղակի մէջ» լոյս տեսաւ 1930-ին: 1934-ին հրատարակեց «Որս» անունով պատմւածքներու ժողովածուն, որ ամբողջութեամբ նւիրւած էր բնութեան եւ շուտով ընթերցողը փարեցաւ անոր գրչին՝ իբրեւ հայրենի բնաշխարհը հետաքրքիր ու գեղեցիկ պատկերներով նկարագրող հեղինակի:
Իր մեծարժէք գործերէն համարւող «Սեւանի ափին» վիպակը լոյս տեսաւ 1951-ին: Այդ գործով հեղինակը հաստատագրեց իր մարդասիրական եւ հայրենասիրական շունչը, հայրենի բնաշխարհի գեղեցկութիւնը կեանքով շնչաւորւելու տաղանդը, համոզիչ կերպարներ ստեղծելու արւեստը եւ գրելաձեւի ինքնատիպութիւնը:
1947-էն 1966 լոյս տեսան Վ. Անանեանի որսորդական պատմւածքներու վեց պրակները: Այս շարքը նոյնպէս նւիրւած է հայրենի բնաշխարհին՝ սակայն արդէն բնութիւն-մարդ կապի գեղարւեստական իմաստաւորումով: Անանեան յատուկ շեշտ դրաւ մայրական սիրոյ զգացումին վրայ: Մանկութենէն մօրը կորսնցուցած ըլլալով՝ Անանեան բնութեան մէջ փնտրեց ու գտաւ մայրական սէրն ու ջերմութիւնը եւ յաճախ փիլիսոփայօրէն խորհրդածեց, որ «մօր սիրտը մէկ է. կուզէ մարդ լինի, կուզէ կենդանի»:
Հայկական պատմավէպի մեծանուն վարպետը՝ Սերօ Խանզադեան իրաւացիօրէն նշեց ատենին, թէ «Անանեանը ունի ի՛նչ ասել ամէն մէկի սրտին: Ինքը շատ բաներ է տեսել, շատ բաներ գիտի: Հաւատարիմ լինելով հայ դասական գրականութեան աւանդոյթին՝ ինքը գրում էր ժողովրդի լեզւով, ժողովրդի մասին եւ ժողովրդի համար»:
Իր կեանքի վերջալոյսին Վ. Անանեան լոյս ընծայեց իր «Հին վրանի փոքրիկ բնակիչը» եւ «Ո՞ւր են տանում կածանները» վէպերը, որոնք ինքնակենսագրական բնոյթ ունին եւ պատումներ են՝ նւիրւած հեղինակի մանկութեան ու պատանեկութեան տարիներուն պատահած դէպքերու եւ դրւագներու:
Այս բոլորով՝ Վախթանգ Անանեան դարձաւ հայ գրականութեան ամենէն ժողովրդական դէմքերէն մէկը: Իսկ գրական վիճակագրական տւեալներով՝ հայ գրողներու շարքին, իր երկերու թարգմանութեամբ, Անանեան կը գրաւէ առաջին դիրքերը: Իր երկերը հրատարակւած են ռուսերէնով, անգլերէնով, գերմաներէնով, չինարէնով, ճապոներէնով, չեխերէնով, բուլգարերէնով, բենգալերէնով, հնդկերէնով եւ այլ լեզուներով: Անանեան փաստօրէն կրցաւ գրաւել նաեւ այլ ազգերու ընթերցողները՝ անոնց հոգիին մէջ եւս հետաքրքրութիւն առաջացնելով բնութեան ու կենդանական աշխարհի նկատմամբ:
Հայ գրականութեան բարեսիրտ ու ազնւական գրողին ազգային արժանաւորութիւնը կը շեշտէ գրականագէտ Հրանտ Թամրազեան՝ իր հետեւեալ վկայութեամբ.-
«Վախթանգ Անանեանի երկերից փչում են մեր երկրի եւ հողի բոյրերը: Նա չափել է անդունդների խորքը եւ զգացել է լեռների սլացքը, թեքւել է բոլոր ծաղիկների եւ բոյսերի վրայ: Մշտապէս պահպանել է մօր ջերմութեան եւ անսահման սրտի զգացողութիւնը, հիւսել նրա սիրոյ երգը: Նա հասկանում էր բնութեան լեզուն եւ մարդու հոգին, անաղարտ հայեացքով նայում մարդկանց ու աշխարհին, ժողովրդական մեծ կեանքի ընթացքին»:
Վախթանգ Անանեանի ծննդեան 111-րդ տարեդարձին նւիրւած այս յօդւածը կարժէ եզրափակել չեխ գրող Ե. Եդլիչկայի խօսուն գնահատականով.
«Վ. Անանեանի ստեղծածը մի գրականութիւն է, որ հաւասարապէս կարող է հմայել ե՛ւ մեծերին, ե՛ւ փոքրերին: Չեխ ընթերցողը երախտապարտ է հայ ականաւոր գրողին՝ պատճառած բերկրանքի, հայոց լեռնաշխարհում այդքան հմայիչ հեռակայ ճանապարհորդութեան տանելու համար»:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։