Հա

Ազգային

19/06/2019 - 10:40

ՀՅԴ ՄՈՀ գրասենեակի տեսակէտը ՀՀ ԱԺ-ում 2016 թ. ապրիլեան ռազմական գործողութիւնների հանգամանքներն ուսումնասիրող քննիչ յանձնաժողովի վերաբերեալ

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի՝ 2016 թ. ապրիլեան ռազմական գործողութիւնների հանգամանքներն ուսումնասիրող` Ազգային ժողովի քննիչ յանձնաժողով ստեղծելու վերաբերեալ յայտնի յայտարարութեանը յաջորդեց համապատասխան յանձնաժողովի կազմաւորումը:

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի՝ 2016 թ. ապրիլեան ռազմական գործողութիւնների հանգամանքներն ուսումնասիրող` Ազգային ժողովի քննիչ յանձնաժողով ստեղծելու վերաբերեալ յայտնի յայտարարութեանը յաջորդեց համապատասխան յանձնաժողովի կազմաւորումը:

Ուսումնասիրելով յանձնաժողովի կազմաւորմանը նախորդող եւ յաջորդող գործընթացները` հարկ ենք համարում արձանագրել.

1) 2016 թ. ապրիլեան ռազմական գործողութիւնների ամբողջական վերլուծութիւնը եւ պատճառահետեւանքային կապերի բացայայտումն արդիական է եւ պահանջւած: Հարկ է նկատի առնել այդ իրադարձութիւններին յաջորդած ժամանակահատւածում երկրի պատասխանատուների կողմից կատարւած բոլոր ուսումնասիրութիւնները, քննարկումները, ծառայողական քննութիւնները, մարտունակ բանակ ունենալուն խանգարող, բացայայտւած եւ վերացւած թերութիւնները, կիրառւած պատասխանատւութեան միջոցները: Ակնյայտ է, որ տւեալ աշխատանքների կազմակերպման հիմնական պատասխանատուն զինւած ուժերը ղեկավարելու սահմանադրական պարտականութիւն ունեցող գործադիր իշխանութիւնն է, որը նաեւ, ըստ նախապէս հաստատւած ներքին ընթացակարգերի, պէտք է մշակի եւ գործադրի անվտանգութեան հայեցակարգ, իրականացնի ծառայողական քննութիւններ:

2) Չափազանց կարեւոր է համոզումը, որ այս աշխատանքն իրականացւում է զինւած ուժերն առաւել հզօրացնելու, հանրութեան կողմից բանակին ցուցաբերւող աջակցութիւնը եւ վստահութիւնը բազմապատկելու, հայրենիքին իրենց ծառայութիւնը մատուցած կամ մատուցող անձանց հեղինակութիւնը բարձրացնելու, նրանց սոցիալական պաշտպանութիւնը եւ կարգավիճակը ուժեղացնելու, ազգ-բանակ ռազմավարական նախագիծը կեանքի կոչելու նպատակադրումով:

3) Այս խնդրում քաղաքական տարբեր ճամբարներում լինելը չի կարող դերակատարութիւն ունենալ, չի կարող «քաղաքական հաշիւներ մաքրելու» միջոց դառնալ, մասնագիտական մօտեցմամբ բանակի մարտունակութեան բարձրացումը չի կարող այլընտրանք ունենալ, պատերազմով անցած՝ զոհւած, վիրաւոր կամ ողջ մարտիկների հերոսութիւնը չի կարող կասկածի տակ դրւել: Այն պէտք է իրականացւի հանրային համերաշխութեան եւ ազգային միասնականութեան լիակատար մթնոլորտ ձեւաւորելուն զուգահեռ՝ գործադիր իշխանութեան անմիջական ղեկավարմամբ:

4) Անբացատրելի է այսպիսի յանձնաժողովի ստեղծման` գործադիր իշխանութեան առաջարկն ու Ազգային ժողովի քաղաքական մեծամասնութեան հապշտապ նախաձեռնութիւնը: Ինչո՞ւ է գործադիր իշխանութիւնը խուսափում պատասխանատւութիւնից՝ մասնագիտական մօտեցում եւ անհրաժեշտ կարողականութիւն պահանջող իր պարտականութիւնը փոխանցելով օրէնսդիր մարմնին: Ո՞րն է քաղաքական, իրաւական, ռազմագիտական եւ բարոյական հիմնաւորումը: Եթէ նպատակը նախորդ կէտերում նշւածն է, ապա դա գտնւում է գործադիր իշխանութեան լիազօրութիւնների ներքոյ, ընդ որում` իրականացւող գործընթացը անհամատեղելի է Ազգային ժողովին բնորոշ հրապարակայնութեան սկզբունքի հետ: Մինչեւ նման առաջարկ ներկայացնելը իշխանութիւնն առնւազն պէտք է ծանօթանար ապրիլեան ռազմական գործողութիւններին անմիջապէս յաջորդող ժամանակաշրջանում ձեռնարկւած բազմաթիւ ներքին ծառայողական քննութիւններին, ձեռնարկւած քայլերին, գնահատէր կատարւած աշխատանքները, վեր հանէր բացթողումները, փաստարկէր, թէ ինչու գործադիրի իրաւասութիւնները չեն բաւարարում այդ մանրամասնութիւնները պարզելու եւ/կամ վիճակն առաւել բարելաւելու համար:

5) Այսուհանդերձ, ներքաղաքական ներկայիս լարւած իրավիճակում` սեւերի եւ սպիտակների, յեղափոխականների եւ հակայեղափոխականների արհեստական բաժանարարների, ներքին «դաւադիր պայմանաւորւածութեամբ» պատերազմ հրահրելու` հրապարակւած անպատասխանատու յայտարարութիւնների համատեքստում Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովում խնդրոյ առարկայ յանձնաժողովի ստեղծումը լի է առարկայական եւ ենթակայական վտանգներով: Յանձնաժողովի ստեղծմանը նախորդող եւ յաջորդող ժամանակահատւածում իշխանութեան տարբեր ներկայացուցիչների եւ իշխանութեանը աջակցող անձանց ու խմբերի կողմից բազմաթիւ հրապարակային յայտարարութիւնները, անզգոյշ քայլերն ու հապշտապ քաղաքական գնահատականները հեղինակազրկում են մեր երկրի անվտանգութեան հիմնական երաշխաւորի՝ հայոց բանակի բարձրագոյն հրամանատարական կազմը, ստւերում ապրիլեան քառօրեայում զինւած ուժերի հերոսական եւ անձնուրաց գործողութիւնները, կասկածի տակ դնում ՀՀ զինւած ուժերի հեղինակութիւնն ու մարտունակութիւնը։

6) Ազգային ժողովում քննիչ յանձնաժողով ստեղծելու նախաձեռնութեան սահմանադրական հնարաւորութիւնը թէ' միջազգային լաւագոյն փորձում, թէ' ՀՀ Սահմանադրութեան փոփոխութիւնների հիմնաւորումներում հիմնականում վերապահւած է քաղաքական ընդդիմութեանը: Խորհրդարանական քաղաքական փոքրամասնութեանն այս իրաւունքը երաշխաւորւած է Սահմանադրութեան 108-րդ յօդւածով, որի համաձայն` պատգամաւորների ընդհանուր թւի առնւազն մէկ քառորդի պահանջով, Ազգային ժողովի իրաւասութեան մէջ մտնող եւ հանրային հետաքրքրութիւն ներկայացնող հարցերին վերաբերող փաստերը պարզելու եւ դրանք Ազգային ժողով ներկայացնելու նպատակով, իրաւունքի ուժով ստեղծւում է ԱԺ քննիչ յանձնաժողով: Ընդ որում` պաշտպանութեան եւ անվտանգութեան բնագաւառներում քննիչ յանձնաժողովի լիազօրութիւններ կարող է իրականացնել միայն Ազգային ժողովի իրաւասու մշտական յանձնաժողովը` պատգամաւորների ընդհանուր թւի առնւազն մէկ երրորդի պահանջով: Մինչդեռ տւեալ դէպքում խորհրդարանական ընդդիմութեանը վերապահւած այս իրաւունքն իրացնում է քաղաքական մեծամասնութիւնը:

7) Բացի այդ` անհասականալի է, թէ ինչու է գործող իշխանութիւնն իրականացնում քննիչ յանձնաժողով ունենալու նախաձեռնութիւնը՝ չքննարկելով գաղափարը խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական ընդդիմութեան հետ: Հետեւաբար, հարց է առաջանում` եթէ քննարկւող հարցերը գտնւում են Ազգային ժողովի իրաւասութեան շրջանակներում եւ ունեն հանրային լայն հնչեղութիւն, ինչո՞ւ, առանց քննիչ յանձնաժողով ստեղծելու, այդ հարցերը քննարկման առարկայ չեն դառնում նոյն իշխանութեան ղեկավարմամբ եւ մեծամասնութիւն կազմող` պաշտպանութեան բնագաւառի մշտական յանձնաժողովում, այլ դրա փոխարէն արհեստականօրէն ձեւաւորւում է քննիչ յանձնաժողով ունենալու պահանջ: Փաստօրէն, քաղաքական նպատակադրմամբ ստեղծւել է մի միջոց, որի գործունէութեան արդիւնքը օրւայ պատասխանատուներին դատապարտելն է, ինչը չի կարող նպաստել բանակն ուժեղացնելու հիմնական նպատակին: Այս փաստարկի յաւելեալ ճշմարտացիութիւնը հաստատւում է նաեւ հանգամանքով, որ քննիչ յանձնաժողովի նախագահը բազմիցս է յայտնել իր վերաբերմունքը ապրիլեան քառօրեայում բանակի եւ դրա անձնակազմի առանձին անձանց վերաբերեալ, հետեւաբար` նրա կանխակալ գնահատականների պայմաններում նրա ղեկավարած յանձնաժողովը չի կարող օբիեկտիւ գնահատական տալ: Այսպիսի պայմաններում տարակուսելի է նաեւ թէ ինչ գնահատականներ են հնչեցւելու այն անձանց գործողութիւնների մասին, որոնք թէեւ տւեալ ժամանակահատւածում զբաղեցրել են պաշտօններ, սակայն ներկայումս պաշտօնատար անձ չեն եւ, առաջնորդւելով «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրէնքի 22-րդ յօդւածով, չեն ցանկանում ներկայանալ յանձնաժողով, բացատրութիւններ տալ յանձնաժողովի նիստում կամ պատասխանել յանձնաժողովի անդամների հարցերին: Հարցն արդիական է նաեւ ԼՂՀ պաշտպանութեան բանակի գործունէութեամբ զբաղւող պաշտօնատար անձանց մասով:

8) Վիճարկելի է քննիչ յանձնաժողովի համաչափութիւնը՝ ներկայացւած քննութեան առարկայի համատեքստում: Նախ` քննիչ յանձնաժողովի ստեղծման նպատակը՝ «2016 թւականի ապրիլին ծաւալւած ռազմական գործողութիւնների հանգամանքների ուսումնասիրութիւնը», ամբողջութեամբ չի համապատասխանում քննութեան առարկային եւ յանձնաժողովի իրաւասութեանը (օրինակ՝ ռազմական գործողութիւններ նախաձեռնող եւ/կամ հրահրող կողմի բացայայտումը): Երկրորդ՝ ձեւակերպւած քննութեան առարկան եւ յանձնաժողովի իրաւասութիւնն անհամատեղելի են քննիչ յանձնաժողովի սահմանադրական կարգավիճակին, լիազօրութիւններին եւ մասնագիտական կարողութիւններին: Այսպէս՝ յանձնաժողովի քննութեան առարկայ է «զինւած ուժերի ապահովման, թիկունքային սպառազինութեան, մարտական պատրաստութեան, մարտական հերթապահութեան կատարման կանոնների կատարման, զօրքերի համալրման, զորքերի ծառայութեան, հետախուզական գործունէութեան վիճակի ուսումնասիրութիւնը, ինչպէս նաեւ հակառակորդի յարձակողական գործողութիւնների կանխմանն ու խափանմանն ուղղւած հրամանատարական որոշումների օպերատիւութեան համարժէքութեան գնահատումը, դէպքերին տրւած իրաւական գնահատականի հիմնաւորւածութեան եւ օրինականութեան գնահատումը»: Որպէս յանձնաժողովի իրաւասութեան ոլորտ` ամրագրւած է «պահանջել եւ ստանալ պաշտպանութեան ոլորտին առնչւող նորմատիւային եւ ոչ նորմատիւային ակտեր, հրամաններ, հրահանգներ, ծառայողական քննութեան նիւթեր, զեկուցագրեր, տեղեկանքներ, կոլեգիայի եւ ռազմական խորհրդի հաշւետւութիւններ, փաստաթղթեր, զեկուցագրեր եւ այլն (այդ թւում` գաղտնիութեան ռեժիմ ունեցող): Յանձնաժողովի նիստերին հրաւիրել պաշտօնատար անձանց, բարձրագոյն սպայական կազմի ներկայացուցիչներին»:

Ինչպէս նշւեց, Սահմանադրութեան 108-րդ յօդւածի համաձայն, Ազգային ժողովի իրաւասութեան մէջ մտնող եւ հանրային հետաքրքրութիւն ներկայացնող հարցերին վերաբերող փաստերը պարզելու եւ դրանք ԱԺ ներկայացնելու նպատակով իրաւունքի ուժով ստեղծւում է քննիչ յանձնաժողով: Ուստի անբացատրելի է, թէ Ազգային ժողովի որ իրաւասութիւնից է բխեցւել նշւած խնդիրը: Սահմանադրութեան 88-րդ յօդւածի համաձայն` Ազգային ժողովը ժողովրդի ներկայացուցչական մարմինն է, իրականացնում է օրէնսդիր իշխանութիւնը, վերահսկողութիւն է իրականացնում գործադիր իշխանութեան նկատմամբ, ընդունում է պետական բիւջէն եւ իրականացնում է Սահմանադրութեամբ սահմանւած այլ գործառոյթներ: Ընդ որում` յատուկ ընդգծւած է, որ Ազգային ժողովի լիազօրութիւնները սահմանւում են Սահմանադրութեամբ: Եթէ յանձնաժողովի քննութեան առարկան բխեցւել է ժողովրդի ներկայացուցչականութեան կարգավիճակից, ապա առնւազն պէտք է այս հարցերը ձեւակերպւեն եւ փոխանցւեն իրաւասու մարմիններին, այլ ոչ թէ ԱԺ-ն ինքն իրացնի պետական այլ մարմինների գործառոյթները: Եթէ այն բխեցւել է օրէնսդիր իշխանութեան կարգավիճակից, ապա լուծումները պէտք է ունենան կոնկրետ օրէնքի կամ որոշման նախագծի տեսք: Եթէ այն բխեցւել է Ազգային ժողովի՝ գործադիր իշխանութեան նկատմամբ վերահսկողական գործառոյթ իրականացնելու կարգավիճակից, ապա նւազագոյնը գործադիրից պէտք է պահանջի ընդունւած օրէնքների կատարման վիճակի վերաբերեալ տեղեկատւութիւն, այլ ոչ թէ փոխարինի գործադիր իշխանութեանը (ՀՀ պաշտպանութեան նախարարութիւն, ԶՈւ գլխաւոր շտաբ, ռազմական ոստիկանութիւն, ազգային անվտանգութեան ծառայութիւն եւ այլ մարմիններ)՝ պահանջելով ընդունւած իրաւական ակտերը, կատարւած ծառայողական քննութիւնների արձանագրութիւնները կամ կազմակերպելով, ըստ էութեան, հարցաքննութիւն:

9) Բացի այդ` ապրիլեան քառօրեայի ռազմական գործողութիւնները հիմնականում ծաւալւել են Արցախի Հանրապետութեան եւ Ադրբեջանի հակամարտութեան շփման գծում, ուստի յանձնաժողովի քննութեան առարկան այդ տարածքներում ծաւալւած գործողութիւններն են: Այս պարագայում ՀՀ Ազգային ժողովի քննիչ յանձնաժողովի հրապարակային գործունէութիւնը միջազգային ընկալումներում խոցելի կը դարձնի կատարւող աշխատանքը՝ ստեղծելով Արցախի հարցում յաւելեալ բարդութիւններ, մինչդեռ ՀՀ եւ ԱՀ ռազմաքաղաքական դաշինքը կնքւած չէ:

10) Յստակ ձեւակերպւած չէ, թէ ինչ փաստեր պէտք է պարզի քննիչ յանձնաժողովը եւ ներկայացնի Ազգային ժողովին: Եզրակացնելով Ազգային ժողովի նախագահին 47 պատգամաւորների ներկայացրած առաջարկութիւնից, յանձնաժողովի նախագահի հարցազրոյցներից եւ հաղորդագրութիւններից` բանակին վերաբերող բոլոր մանրամասները` ներառեալ առանձին միջադէպերը կամ արձանագրւած մասնաւոր դէպքերը, քննութեան առարկայ են դառնալու: Սա եւս մէկ անգամ փաստում է, որ նման անորոշ ձեւակերպումներով վտանգի տակ է դրւում բանակի հեղինակութիւնը: Առկայ թերի կարգաւորումներն առնչւում են նաեւ քննութեան առարկայի շրջանակներում պետական գաղտնիքի հարցերին: Մի կողմից Սահմանադրութեան 108-րդ յօդւածը սահմանում է, որ քննիչ յանձնաժողովը կարող է ստանալ անհրաժեշտ այնպիսի տեղեկութիւններ, որոնց տրամադրումն օրէնքով արգելւած չէ, միւս կողմից, համաձայն «Պետական եւ ծառայողական գաղտնիքի մասին» ՀՀ օրէնքի 17-րդ յօդւածի, նման տեղեկատւութեան փոխանցումը, առանց պատշաճ հաւաստիացումների, խնդրոյ առարկայի շրջանակում արգելւած է: Բացի այդ` յանձնաժողովի աշխատանքների համար անհրաժեշտ տեղեկատւութիւնը ենթադրում է պետական գաղտնիքի տարբեր աստիճաններ եւ գաղտնիութեան տարբեր ռեժիմներ ունեցող փաստաթղթեր, որոնք հասու չեն կարող լինել յանձնաժողովի բոլոր անդամների համար: Բացատրելի չէ նաեւ, թէ «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» օրէնքի 25-րդ յօդւածով նախատեսւած յանձնաժողովի գործունէութեան արդիւնքում պատրաստւող եւ հրապարակւող զեկոյցում ու կից փաստաթղթերում ինչ մանրամասնութեան տեղեկատւութիւն է ներառւելու, որը մի կողմից կը սահմանափակի պետական գաղտնիքի ուղղակի կամ անուղղակի հրապարակումը, միւս կողմից՝ կը բացառի զինւած ուժերը հեղինակազրկելու հնարաւոր դէպքերը:

11) Առանձին քննարկման հարց է յանձնաժողովի մասնագիտացումը: Քաղաքական մարմին համարւող Ազգային ժողովի պատգամաւորի եւ յանձնաժողովի կարգավիճակը, ըստ էութեան, անհամատեղելի է այնպիսի նուրբ մասնագիտական հարցերի քննարկմանը, որոնք պահանջում են ռազմագիտական խորը գիտելիքներ: Անշուշտ, դրա համար յանձնաժողովը կարող է օգտւել փորձագիտական ծառայութիւններից, որն էլ անբացատրելի է դարձնում օրէնսդիր մարմնի այդպիսի յանձնաժողովում հարցի քննարկման անհրաժեշտութիւնը:

12) Ըստ այդմ` տարակուսելի է, որ գործադիր իշխանութեան ղեկավարն է կոչ անում Ազգային ժողովին՝ սկսելու մի քննութիւն, որն իրականացնելու իրաւական, ինստիտուցիոնալ եւ մասնագիտական ամբողջ կարողականութիւնը կենտրոնացած է հէնց գործադիր իշխանութեան համակարգում: Հետեւապէս, մեծ է խնդրոյ առարկայ նուրբ հարցի ապագայ քաղաքական շահարկումների վտանգը: Չաւարտւած պատերազմի պայմաններում, չկշռադատւած նման քայլը սպառնում է առաւել խորացնել ներհասարակական անհամերաշխութիւնը, հանիրաւի խարխլել բանակի հանդէպ մեր ժողովրդի հաւաքական նւիրումը, բազմաթիւ ուժերի համար պարարտ հող ստեղծելով՝ հեղինակազրկել եւ վարկաբեկել յաղթանակած բանակը: Այս նուրբ հարցում ցանկացած անզգոյշ քայլ կամ յայտարարութիւն կարող է ներհասարակական պառակտման, անկանխատեսելի զարգացումների վտանգաւոր ուղի բացել:

Հաշւի առնելով երկրում ստեղծւած բարոյահոգեբանական խնդիրներն ու պետութեան կառավարելիութեան ընդհանուր վիճակը, պետութեան դիմագրաւող ներքին ու արտաքին սպառնալիքները՝ իշխանութիւնը սեփական քաղաքական դիրքերի ամրապնդումը չպէտք է իրականացնի այնպիսի կառոյցի հաշւին, ինչպիսին բանակն է: Դա կարող է անկանխատեսելի հետեւանքներ առաջացնել:

Ուստի, իշխանութիւնները պարտաւոր են չէզոքացնել վերը նշւած ռիսկերը, զերծ մնալ ոչ կոմպետենտ մարմիններում հասարակութեան համար նուրբ եւ ցաւոտ հարցերի քննարկումից, մեկնարկած գործընթացը հունաւորել այնպէս, որ այն նոր յուսախաբութիւնների, մեր հաւաքական ներուժի պարպման պատճառի չվերաճի:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։