Հա

Ազգային

04/08/2019 - 11:40

Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութիւն. ինչպէս պէտք է վարւի Հայաստանը

Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութեան` վերընթաց կորագծով զարգացումը որոշակի բարդութիւններ է ստեղծել կողմերի հետ յարաբերութիւններ պահպանող երկրների, այդ թւում՝ Հայաստանի համար:

Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութեան` վերընթաց կորագծով զարգացումը որոշակի բարդութիւններ է ստեղծել կողմերի հետ յարաբերութիւններ պահպանող երկրների, այդ թւում՝ Հայաստանի համար:

Անկախացումից ի վեր Հայաստանը մշտապէս փորձել է խորացնել Իրանի հետ բարեկամական, գործընկերային յարաբերութիւնները, որոնք ձգտում են ռազմավարականի: Զուգահեռաբար, Հայաստանը փորձել է սերտ, ինչ-որ տեղ գործընկերային յարաբերութիւններ ձեւաւորել եւ ընդլայնել նաեւ ԱՄՆ-ի հետ:

Գաղտնիք չէ, որ աշխարհաքաղաքական այնպիսի պայմաններում, որոնցում գտնւում է Հայաստանը, Իրանի հետ յարաբերութիւնները կենսական նշանակութիւն ունեն երկրի համար: Ըստ էութեան, Իրանի հետ յարաբերութիւններն այլընտրանք չեն կարող ունենալ: Երեւանում բոլորն են գիտակցում այդ յարաբերութիւնների պահպանման, շարունակականութեան եւ զարգացման անհրաժեշտութիւնը: Այդ պատճառով էլ այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանն իրաւացիօրէն փորձել է խուսափել Իրանի եւ ԱՄՆ-ի հետ յարաբերութիւնների երկընտրանքից: Սա ամբողջովին արդարացւած քաղաքականութիւն է, քանի որ որեւէ պետութիւն առաջին հերթին առաջնորդւում է սեփական շահերով, այլ ոչ թէ այլոց շահերի հակադրման ճանապարհով:

Տարիներ շարունակ Հայաստանի այս քաղաքականութիւնը միջազգային հանրութեան, այդ թւում՝ ԱՄՆ-ի համար ընդունելի եւ ընկալելի է եղել: Նախկինում, յատկապէս՝ Բարաք Օբամայի նախագահութեան շրջանում, Վաշինգտոնը հաշւի է առել Հայաստանի բացառիկ աշխարհաքաղաքական պայմանները եւ, ինչպէս ընդունւած է ասել, մատների արանքով է նայել Երեւան-Թեհրան յարաբերութիւններին:

Իրավիճակը, սակայն, կտրուկ փոխւեց այն բանից յետոյ, երբ նախագահ Թրամփի վարչակազմը որոշեց դուրս գալ Իրանի հետ Միջուկային համաձայնագրից: Իրան-ԱՄՆ շահերի բեւեռացման ֆոնին` ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգութեան հարցերով խորհրդական Ջան Բոլթոնի այցը Հարաւային Կովկաս տարածաշրջանում Իրանին մեկուսացնելու՝ ԱՄՆ վարչակազմի առաջին ակնյայտ փորձն էր:

Հայաստանի կտրւածքով Վաշինգտոնին մտահոգում են յատկապէս Իրանի հետ ֆինանսաբանկային եւ սահմանային առեւտրատնտեսական յարաբերութիւնները, որոնք կարող են մարտահրաւէրի վերածւել ԱՄՆ-ի ամենախիստ պատժամիջոցների միջոցով` Իրանի վրայ առաւելագոյն ճնշում գործադրելու քաղաքականութեան համար: Ակնյայտ է, որ ԱՄՆ-ը փորձում է Երեւանին «կա՛մ, կա՛մ» ընտրության առջեւ կանգնեցնել, որը միանշանակ հակասում է Հայաստանի անմիջական շահերին:

Այս բարդ պայմաններում Հայաստանը դեռեւս խուսափում է յստակ կողմնորոշումից: Ներկայ դրութեամբ սա, իհարկէ, ինչ-որ տեղ կարող է արդարացւած քաղաքականութիւն թւալ: Բայց, միեւնոյն ժամանակ, ակնյայտ է, որ դա ցաւազրկող դեղամիջոցների բնոյթ կրող, իրավիճակային լուծում է, որը, սակայն, պարզ չէ, թէ ինչքանով է կարող պահպանել իր արդիւնաւէտութիւնը, եւ ինչ ժամանակով է հնարաւոր այն շարունակել:

Չպէտք է մոռանալ, որ Իրանի հետ առնչւող աշխարհաքաղաքական զարգացումների հետ կապւած որեւէ խնդիր ուղղակիօրէն ազդում է նաեւ Հայաստանի վրայ: Այլ խօսքով՝ դրանք կենսական նշանակութիւն ունեն Հայաստանի համար` հաշւի առնելով մանաւանդ դրանց բաղադրիչները, որոնց հիմնական մասն անվտանգութեան բնոյթի են եւ անմիջականօրէն ազդում են Հայաստանի անվտանգային մթնոլորտի վրայ: Հետեւաբար, ոչ միայն անհրաժեշտ է, որպէսզի Հայաստանն ակնդետ հետեւի Իրան-ԱՄՆ պրոքսի դիմակայութեան զարգացման ամբողջ ընթացքին եւ տրամաբանութեանը, այլ նաեւ պէտք է յստակ հասկացնի, որ չի պատրաստւում ակտիւ դեր ստանձնել հնարաւոր հակամարտութեան դէպքում, կողմերից մէկի շահերից ելնելով` չի պատրաստւում մեկուսացնել միւսին: Աշխարհաքաղաքական առումով, սա բխում է Հայաստանի անմիջական եւ կենսական շահերից:

Երեւի անհրաժեշտութիւն չկայ յուշելու, որ Իրան-ԱՄՆ հնարաւոր ռազմական առճակատումն ինչպիսի բարձր ռիսկային իրավիճակ եւ մարտահրաւէրներ կարող է ստեղծել Հարաւային Կովկասի համար՝ ընդհանրապէս, իսկ Հայաստանի համար՝ յատկապէս: Նման պայմաններում իրավիճակը միանշանակօրէն կարող է առաւել աղետալի հետեւանքներ ունենալ Հայաստանի համար, եթէ, իհարկէ, Երեւանը թոյլ տայ աններելի սայթաքում, տրւի սադրանքին եւ ուղղակի կամ անուղղակի ներքաշւի հակամարտութիւնում կողմերից մէկի դիրքերից:

Վստահ եմ, որ բոլորը կռահում են, թէ խօսքը յատկապէս որ կողմի մասին է: Մեր յիշողութեան մէջ դեռեւս թարմ են 2008 թւականի ռուս-վրացական հակամարտութեան հետեւանքները Վրաստանի համար, որոնք այն օրերի վրացական իշխանութիւնների` վերացական խոստումներին հաւատալու եւ սադրանքին տրւելու՝ աշխարհաքաղաքական սխալ հաշւարկի արդիւնքն էին:

 

Արամ Շահնազարեան

Alikonline-ի պատասխանատու-խմբագիր

յատուկ «ԵՐԿԻՐ»-ի համար

Յարակից լուրեր

  • «Պաշտպանական կարողականութեան բարձարցումն ԱՄՆ պատժամիջոցներին դիմակայելու միջոցներից է». ՊՆ
    «Պաշտպանական կարողականութեան բարձարցումն ԱՄՆ պատժամիջոցներին դիմակայելու միջոցներից է». ՊՆ

    ԱՄՆ-ի հակաիրանական պատժամիջոցների դիմակայման առանցքային միջոցը կենսական նշանակութեան ամենատարբեր ոլորտների, մասնաւորապէս՝ պաշտպանութեան ինստիտուտների զարգացման ապահովումն է:

  • Հայաստանը կորցնում է իր գրաւչութիւնը. ՄԱԿ-ի ահազանգը
    Հայաստանը կորցնում է իր գրաւչութիւնը. ՄԱԿ-ի ահազանգը

    ՄԱԿ-ը Հայաստանի ներդրումների միջավայրի վերաբերեալ հրապարակել է զեկոյց՝ արձանագրելով բաւական հակասական պատկեր: Չնայած ՄԱԿ-ի Առեւտրի եւ զարգացման համաժողովի (UNCTAD/ՄԱԿԱԶՀ) կողմից  հրապարակւած զեկոյցը դժւար է միանշանակօրէն նեգատիւ գնահատել, սակայն դրանում տեղ գտած մի շարք կարեւոր շեշտադրումներ ստիպում են խորապէս վերագնահատել իշխանութիւնների կողմից պարբերաբար արւող ամպագոռգոռ յայտարարութիւնները՝ կապւած տնտեսական յեղափոխութեան անխուսափելիութեան հետ:

  • Ակնարկ. 21-րդ դարու կայկական կրթակարգ. Բովանդակային քննարկումի անհրաժեշտութիւնը
    Ակնարկ. 21-րդ դարու կայկական կրթակարգ. Բովանդակային քննարկումի անհրաժեշտութիւնը

    Հայաստանի մէջ «Հայոց լեզու», «Հայ գրականութիւն», «Հայոց պատմութիւն» դասանիւթերը բարձրագոյն ուսման հաստատութիւններու մէջ ոչ պարտադիր դարձնելու նախաձեռնութիւնը տեղի տուած է  թէժ եւ լարուած իրավիճակներու: Դասադուլներ, նստացոյցեր, բանավէճեր, բողոքի գործողութիւններ` հասնելու համար նախարարի հրաժարականի պահանջ` խնդիրը կրթականէն մղուած է  հասարակական-քաղաքական հարթութիւն եւ ստացած սուր հնչեղութիւն:

  • Կառավարութիւնը որքանո՞վ է աջակցելու ընտանիքների տնտեսութեանը
    Կառավարութիւնը որքանո՞վ է աջակցելու ընտանիքների տնտեսութեանը

    Ներկայացնում ենք ԻՌՆԱ-ի հրապարակած ինֆոգրաֆիկ պատկերը, որում նշւած է, թէ բենզինի գնի թանկացման արդիւնքում գոյացած գումարներն ինչպէս են բախշւելու ընտանիքներում:

  • «Հայրենիք»-ի խմբագրական. Դատարկ փաղաքշանք
    «Հայրենիք»-ի խմբագրական. Դատարկ փաղաքշանք

    Վերոյիշեալ կարգախօսը կը ցոլացնէ Չորեքշաբթի, Նոյեմբեր 13-ին, Սպիտակ Տան նախագահական գրասենեակին հանդիպումը Միացեալ Նահանգներու նախագահ Տանըլտ Թրամփի եւ իր թուրք պաշտօնակից Ռեճէպ Թայիպ Էրտողանի միջեւ։

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։